ΗΠΕΙΡΟΣ: Ο ποταμός Αχέρων και η ροή του στους αρχαίους και νεώτερους χρόνους

Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι ο Αχέρων αποτελεί τον ποταμό εκείνο, τον διάπλου του οποίου έκανε, ο «ψυχοπομπός» Ερμής, παραδίδοντας τις ψυχές των νεκρών στον Χάροντα για να καταλήξουν στο βασίλειο του Άδη. Η κάθε ψυχή, περνώντας από το πορθμείο του Χάροντα, έπρεπε να δώσει από έναν οβολό για τη μεταφορά.

Ο Αχέρων είναι ποταμός της περιφέρειας Ηπείρου και διασχίζει τους Νομούς Ιωαννίνων, Θεσπρωτίας και Πρεβέζης. Οι πηγές του Αχέροντα είναι πολλές. Οι πρώτες πηγές του προέρχονται από τα χιόνια του όρους Τόμαρος στο Νομό Ιωαννίνων (μέγιστο υψόμετρο 1.986m), και οι άλλες πηγές του προέρχονται από τα όρη Σουλίου και τα όρη Παραμυθιάς Θεσπρωτίας. Σημαντικές πηγές είναι επίσης αυτές του χωριού Βουβοπόταμος κοντά στη Γλυκή. Ο Αχέρων εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος, στο χωριό Αμμουδιά του Νομού Πρεβέζης, όπου σχηματίζει Δέλτα από το οποίο διαμορφώνονται τα δύο κύρια έλη της περιοχής, το έλος της Σπλάντζας και της Βαλανιδορράχης. Ο Αχέρων λόγω της παράδοσης και της περιβαλλοντικής αξίας προσελκύει πλήθος επισκεπτών από τις πηγές έως και τις εκβολές του. Το μήκος του ανέρχεται στα 52 χιλιόμετρα ενώ από τα νερά του αρδεύονται περίπου 85.000 στρέμματα, εκ των οποίων 28.000 βρίσκονται στο Νομό Θεσπρωτίας και 57.000 στο Νομό Πρεβέζης. Εναλλακτικά ο Αχέροντας ήταν γνωστός και ως Μαυροπόταμος, Φαναριώτικος ή Καμαριώτικο ποτάμι.

Η Χαράδρα του Αχέροντα

Ετυμολογία

• Αχέρων: Η ονομασία του ποταμού Αχέροντα προέρχεται από τη λέξη «άχος» που σημαίνει θλίψη αναφερόμενη στη θλίψη του θανάτου. Αχέρων είναι ο Ποταμός χωρίς χαρά, ο ποταμός της θλίψης Μια άλλη άποψη λέει ότι προέρχεται από την αρχαία λέξη «αχός» (=ήχος, βουή, «ηχώ», «αχώ» = εκπέμπω ήχο) και το ρήμα «ρέω», άρα ο ποταμός με την δυνατή ροή.

• Πυριφλεγέθων = Είναι ο ποταμός που βγάζει φλόγες, ο πύρινος. Δεν είναι ξεκαθαρισμένο και ευρέως αποδεκτό ποιος ποταμός ήταν αυτός, ούτε σε ποιον παραπόταμο του Αχέροντα αντιστοιχεί σήμερα.

• Κωκυτός = Ο Ποταμός του Θρήνου. Ονομάσθηκε έτσι από τους θρήνους και τα μοιρολόγια των επισκεπτών του Νεκρομαντείου. Ταυτίζεται με τον σημερινό Κωκκυτό ποταμό. Λέγεται και Μαυροπόταμος. Η εναλλακτική ονομασία του ποταμού Κωκκυτού ως Μαυροπόταμος αποδίδεται στο Δία που μαύρισε τα νερά του.

• Φαναριώτικος: Η ονομασία του Αχέροντα ως Φαναριώτικος προέρχεται από το Φανάρι (=φάρος) που υψωνόταν στο ακρωτήριο Χειμέριο, το οποίο βρίσκεται στις εκβολές του στην Αμμουδιά, προς καθοδήγηση των επισκεπτών στο Νεκρομαντείο.

Οι εκβολές του Αχέροντα

Μυθολογία

Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι ο Αχέρων αποτελεί τον ποταμό εκείνο, τον διάπλου του οποίου έκανε, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, ο «ψυχοπομπός» Ερμής παραδίδοντας τις ψυχές των νεκρών στον Χάροντα για να καταλήξουν στο βασίλειο του Άδη. Η κάθε ψυχή, περνώντας από το πορθμείο του Χάροντα, έπρεπε να δώσει από έναν οβολό για τη μεταφορά, ενώ αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση του Μένιππου, τον οποίο αναφέρει ο Λουκιανός, ως τον μοναδικό που διέσχισε τον Αχέροντα χωρίς να πληρώσει. Στο δρόμο του ο ποταμός Αχέρων διασταυρωνόταν με τους Πυριφλεγέθοντα και Κωκυτό, στο σημερινό χωριό Μεσοπόταμος, στο σημείο όπου βρίσκεται το αρχαίο Νεκρομαντείο του Αχέροντα. Η αρμοδιότητα του Νεκρομαντείου του Αχέροντα ήταν διαφορετική από αυτή των Δελφών και της Δωδώνης. Ο σκοπός του δεν ήταν η παροχή χρησμού αλλά η διευκόλυνση της επικοινωνίας των επισκεπτών με τις ψυχές των νεκρών συγγενών τους. Αχέρων, Κωκυτός και Πυριφλεγέθων συναποτελούσαν τους τρεις ποταμούς του Άδη, και οι τρεις με θλιβερά ονόματα (Αχέρων = χωρίς χαρά, Πυριφλεγέθων = πύρινος, Κωκυτός = θρήνος) συμβολίζοντας την θλίψη και τους θρήνους του θανάτου και δίνοντας το συμβολισμό της πύρινης κολάσεως, όπως διατηρείται και σήμερα στην Χριστιανική θρησκεία. Σύμφωνα με την λαϊκή παράδοση τα νερά του ποταμού ήταν πικρά καθώς ένα "στοιχειό" (τέρας) που ζούσε στις πηγές του δηλητηρίαζε τα νερά. Ο Άγιος Δονάτος (ετυμολογική προέλευση από το Αϊδονεύς, Αϊδονάτος, Αγιος Δονάτος), πολιούχος της Μητρόπολης Παραμυθιάς Θεσπρωτίας, σκότωσε το στοιχειό και τα νερά του Αχέροντα έγιναν γλυκά, έτσι πήρε και το όνομά του το χωριό Γλυκή. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο από την αρχαία Ελληνική μυθολογία που μαρτυρά τη συνέχεια αυτής στη σύγχρονη πλέον λαϊκή παράδοση είναι το εξής: Κατά την τιτανομαχία οι Τιτάνες έπιναν νερό από τον Αχέροντα για να ξεδιψάσουν γεγονός που προκάλεσε την οργή του Δία ο οποίος μαύρισε και πίκρανε τα νερά του.

Ο Όμηρος στην «Οδύσσεια» αναφερόμενος στην κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη για να πληροφορηθεί από το μάντη Τειρεσία για την επιστροφή του στην Ιθάκη περιγράφει λεπτομερώς το σημείο συνάντησης του Αχέροντα με τον Πυριφλεγέθων και τον Κωκυτό:

… ἄραξ' ἐκεῖ τὸ πλοῖο σου στοῦ Ὠκεανοῦ τὴν ἄκρη,

καὶ στοῦ Ἅδη κίνησε νὰ πᾶς τ' ἀραχνιασμένο σπίτι,

Ἐκεῖ ὁ Πυριφλεγέθοντας στοῦ Ἀχέροντα τὸ ρέμα

κυλιέται μὲ τὸν Κωκυτὸ ποὺ πέφτει ἀπὸ τὴ Στύγα,

κι ὁ βράχος ποὺ βαρύβροντα τὰ δυὸ ποτάμια σμίγουν…

— (κ’ ραψωδία)

Αλλά και ο Σοφοκλής στην «Αντιγόνη» χρησιμοποιεί το όνομα Αχέρων ως μετωνυμία του Χάρου τη στιγμή που η Αντιγόνη οδεύει προς την τιμωρία του ηθικού της χρέους :

…ἀλλά μ᾽ ὁ παγκοίτας Ἅιδας ζῶσαν ἄγει

τὰν Ἀχέροντος

ἀκτάν,οὔθ᾽ὑμεναίων ἔγκληρον,οὔτ᾽ἐπινύμφειός

πώ μέ τις ὕμνος ὕμνησεν,ἀλλ᾽ Ἀχέροντι νυμφεύσω…

— (4ο επεισόδιο, Α σύστημα, στροφή α)

Επίσης το έργο του Λουκιανού «Νεκρικοί διάλογοι» όπου σατιρίζει κοινωνικά γεγονότα εμπνεόμενος από τη μεταφορά των νεκρών στον Άδη περιστρέφεται γύρω από τον Αχέροντα. Μεγάλος αριθμός ποιητών και συγγραφέων της αρχαίας ελληνικής παράδοσης αναφέρονται στον Αχέροντα καθώς, το όνομα του ποταμού ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μετάβαση των νεκρών στην κοινωνία των ψυχών.

Η Αχερουσία λίμνη στην αρχαιότητα (Photo: Harry Gouvas)

Αχερουσία λίμνη

Η Αχερουσία λίμνη δεν υπάρχει πια. Αποστραγγίστηκε τη δεκαετία του 1960 από τη Βρετανική εταιρεία Boots Ltd. Η Αχερουσία είναι κατά τη μυθολογία η «χώρα του Άδη» (η σημερινή πεδιάδα του τ. Δήμου Φαναρίου). Πιάνει από το χωριό Χόικα μέχρι τη θάλασσα και από τη Χόικα μέχρι την Παραμυθιά (τα Ηλύσια πεδία – Λειμών των ασφοδέλων). Διασχίζεται από τον Αχέροντα ποταμό και τους παραποτάμους του Πυριφλεγέθοντα και Κωκυτό. Ο Άδης είναι ο θεός και αρχηγός του «κάτω κόσμου» που εξουσίαζε τους νεκρούς. Ο Άδης ταυτίζονταν με τον Πλούτωνα και μόνο μια φορά ανέβηκε στον πάνω κόσμο, για να αρπάξει την Περσεφόνη. Εδώ στη λίμνη Αχερουσία, στον Αχέροντα ποταμό πίστευαν ότι υπάρχει μια από τις εισόδους για τον Άδη (Πύλες του Άδη). Ο Χάρων (γιος του Ερέβους και της Νύκτας) ήταν ο βαρκάρης που κουβαλούσε τις ψυχές των νεκρών στον Άδη και έπαιρνε τον οβολό που έβαζαν στα χείλη του νεκρού οι συγγενείς. Στο βάραθρο της Στύγας στεκόταν ο φύλακας Κέρβερος που ήταν τρικέφαλος σκύλος με ουρά λιονταριού που κατέληγε σε φίδι και τα μαλλιά του και το σώμα του ήταν γεμάτα φίδια (στα νομίσματα της Ελέας της Θεσπρωτίας βλέπουμε παραστάσεις του Κέρβερου). Οι ψυχές παρουσιάζονταν στο δικαστήριο του Άδη (Άδης, Μίνωας, Ραδάμανθυς και Αιακός) που έκρινε τις πράξεις του νεκρού στη ζωή. Στην Οδύσσεια του Ομήρου, περιγράφεται η κάθοδος του Οδυσσέα στον κάτω κόσμο. Κατά τη μυθολογία, στον Άδη κατέβηκαν και οι: Ορφέας, βασιλιάς της Θράκης για να φέρει πίσω τη γυναίκα του Ευρυδίκη, ο Ηρακλής, ο Θησέας, κ.α. Ο Λουκιανός, σατιρικός συγγραφέας, στους «νεκρικούς διαλόγους» που έγραψε, περιγράφει παραστατικά τα της εισόδου των νεκρών στον Άδη. Χάρων: «Απόδος ω τρισκατάρατε τα πορθμεία» Νεκρός: «Ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος…».

Ορος Τόμαρος (Ολύτσικα) Photo: Harry Gouvas

Γεωγραφία του Αχέροντα Ποταμού

Όπως κάθε ποταμός, ο Αχέρων έχει το κύριο τμήμα του και τους παραποτάμους. Το κύριο τμήμα του Αχέροντα, για πρακτικούς και εκπαιδευτικούς λόγους, ταξινομήθηκε το έτος 1992 από τον τοπικό ερευνητή Χαράλαμπο Γκούβα, επικεφαλής της ομάδας που διέσχισε για πρώτη φορά τη χαράδρα του Αχέροντα, σε έξι τμήματα, και το μεγαλύτερο τμήμα του Αχέροντα ανήκει στο Νομό Πρέβεζας. Οι παραπόταμοι του Aχέροντα εκπορεύονται από τους Νομούς Θεσπρωτίας και τον Ιωαννίνων. Σε μια μεγάλη διαδρομή αποτελεί το φυσικό όριο μεταξύ του Ν.Πρέβεζας - Ν. Θεσπρωτίας και Ν.Πρέβεζας - Ν. Ιωαννίνων. Ο Αχέρων ποταμός δέχεται τα νερά του Πυριφλεγέθοντα, του Κωκκυτού, και του Βωβού ποταμού. Η λίμνη Αχερουσία αποστραγγίστηκε μεταπολεμικά από την Βρετανική εταιρεία Boots Ltd και ένα περίπλοκο δίκτυο αρδευτικών καναλιών διασχίζει τον κάμπο του Μεσοπόταμου και της Αμμουδιάς, κάνοντας δύσκολη σήμερα μια αντικειμενική γεωγραφική περιγραφή του ποταμού. Κατά την άποψη του εξερευνητή της περιοχής Χ.Γκούβα, κάθε προσπάθεια γεωγραφικής ταυτοποίησης των αναγραφόμενων από τον Ομηρο με τη σημερινή γεωγραφία της περιοχής θα καταλήξει σε αποτυχία και άσκοπες διαφωνίες. Γιά παράδειγμα, ο Ομηρος περιγράφει ως λίαν θορυβώδη τη συμβολή των τριών ποταμών κοντά στο Νεκρομαντείο λέγοντας "Ενθα μέν εις Αχέροντα Πυριφλεγέθων τε ρέουσι Κώκυτος θ'ος δή Στυγός ύδατος έστιν απορρώξ πέτρη τε ξύνεσίς τε δύο ποταμών εριδούπων". H ελεύθερη μετάφραση του Ζήσιμου Σιδέρη λέει: "Και συ στον Άδη πήγαινε, τον καταραχνιασμένο, που μέσα στον Αχέροντα τρέχει ο Πυριφλογάτος, και ο Κωκυτός από τα νερά της Στύγας ξεκομμένος, και οι ποταμοί βροντόλαλα στον ίδιο βράχο σμίγουν". H σημερινή τουλάχιστον συμβολή των 3 αυτών ποταμών κοντά στο Νεκρομαντείο, κάθε άλλο παρά βροντόλαλη είναι. Είναι άκρως ήρεμη (πεδινό έδαφος). Αντιθέτως το Ομηρικό κείμενο παραπέμπει σε φαινόμενα που μάλλον στη Χαράδρα του Αχέροντα και στις Πηγές του Αχέροντα θα δούμε, στο χωριό Βουβοπόταμος, περιοχές που απέχουν τουλάχιστον 15Km. Από αυτό συνάγεται ότι ο Όμηρος μάλλον ουδέποτε επισκέφθηκε την περιοχή, αλλά απλώς έγραψε μαρτυρίες επισκεπτών, συγκεχυμένες γιά διαφορετικά μέρη.

• Ο Πυριφλεγέθων ποταμός (=πύρινος ποταμός), κατά μία άποψη, μυθολογικά αντιστοιχεί με το λεγόμενο «Σουλιώτικο Ρέμα» (απεικονιζόμενο σε γκραβούρα του Laurembergio του 1653. Kατά μία άλλη άποψη «ο Πυριφλεγέθοντας (= θρακαναμμένος) είναι το ποτάμι του Καναλακίου, ο σημερινός Κάκαβας του οποίου τα νερά έπεφταν στον Αχέροντα και από εκεί στην Αχερουσία λίμνη. Το όνομα αποδίδεται σε φωτιές - σπινθήρες πού αναφέρονται μέσα στο ποτάμι. Οι φωτιές αυτές αποδίδονται σε πιθανές φωσφορούχες ουσίες πού έκαναν τα ξύλα δένδρων να σπινθηρίζουν». Κατά δεύτερη άποψη, το όνομα αποδίδεται στην πίστη των αρχαίων Ελλήνων ότι το όνομα Πυριφλεγέθων -λόγω του κρότου στη συμβολή- προέρχεται από το «πύρ» των εγκάτων της γής. Τέλος κατά άλλη άποψη της Ελενας Παλάσκα και Λάζαρου Συνέσιου η οποία αναγράφεται στο επίσημο τουριστικό οδηγό της Νομαρχίας Πρέβεζας, "ο Πυριφλεγέθων ποταμός ταυτίζεται με τον Βουβοπόταμο (Βωβός Ποταμός)".

• Ο Κωκυτός (θρήνος, ποταμός του πένθους), ονομάσθηκε έτσι από τους θρήνους και τα μοιρολόγια των επισκεπτών του Νεκρομαντείου. Είναι το ποτάμι της Παραμυθιάς, ο Σελλήεντας των αρχαίων και εκβάλει στον Αχέροντα μετά το Νεκρομαντείο.Κατά μία άποψη, ο Κωκκυτός ταυτίζεται με τον Μαυροπόταμο (Μαύρο ποταμό).

• Η Στύξ (γενική: της Στυγός), αποτελεί αρχαίο συμβολισμό του παγωμένου νερού, χωρίς συγκεκριμένη γεωγραφική χωροταξία. Αναφέρεται στην Ομήρου Οδύσσεια λ.57 και Ιλιάδα 41-51. Κατά μία άποψη, είναι το πλατύ μεγάλο και βαθύ βάραθρο «Σταγοί» (σταγός= στέρνα στα Αρβανίτικα) επί του λόφου Ερημίτης βορειοδυτικά του χωριού Μεσοπόταμος Πρέβεζας. Κατά άλλη άποψη όμως, τα «Ύδατα της Στυγός» , ή ο «Καταρράκτης της Στύγας» γκρεμίζεται από μια μικρής παροχής αλλά μόνιμη πηγή που βγαίνει στις νότιες πλαγιές της Νερραϊδορράχης των Αροανείων ορέων (Χελμός) στην περιοχή των Καλαβρύτων της Πελοπονήσου. Έχει ύψος 150 μέτρα περίπου και στη βάση του ανοίγεται μια μικρή σπηλιά, η είσοδος του Αδη για τους αρχαίους.

Η Ροή του ποταμού Αχέροντα σήμερα

Ο Αχέρων Ποταμός σήμερα (Χάρτης 6 τμημάτων) Photo: Harry Gouvas

Οπως αναφέραμε πιό πάνω, ουδεμία σχέση έχει η σημερινή γεωγραφία του Αχέροντα με αυτήν της αρχαιότητας, αλλά ακόμη και με χάρτες πριν το 1950. Τα πάντα άλλαξαν, μετά την αποξήρανση της λίμνης Αχερουσίας από την Βρεττανική εταιρεία Boots Ltd το 1960-1965. Με βάση την εμπειρία των διασχίσεων της Χαράδρας του Αχέροντα (ΕΟΣ Πρέβεζας, 1992, 1994), την τοπική γεωγραφική μελέτη, την πλεύση του πλωτού τμήματος με Kayak (Χ.Γκούβας και Χ.Μπατσούλης, 1997) και τον Χάρτη της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (1971) ο Αχέρων ποταμός ταξινομήθηκε από τον Χαράλαμπο Γκούβα (επικεφαλής της ομάδας διάσχισης του 1994) σε έξι τμήματα τα οποία και περιγράφονται κατωτέρω:

• 1ο τμήμα (Α): Τροφοδοτικό (ορεινό τμήμα), όρους Τόμαρος
• 2ο τμήμα (Β): Αρχικό τμήμα, λόφων Νομού Ιωαννίνων και Πρέβεζας
• 3ο τμήμα (Γ, ή C): Μυθολογικό τμήμα: «Στενά του Αχέροντα», ή «Χαράδρα του Αχέροντα» ή τουριστικές «Πύλες του Άδη»
• 4ο τμήμα (Δ, ή D): Ιστορικό τμήμα: «Σκάλα Τζαβέλαινας» , Σουλιώτικο Ρέμα, πρόσβαση προς το Σούλι
• 5ο τμήμα (Ε): Αρδευτικό τμήμα με τον λόφο Ξυλόκαστρο και το «Νεκρομαντείο του Αχέροντα», Μεσοπόταμος
• 6ο τμήμα (ΣΤ, ή F): Τουριστικό Τμήμα: «Εκβολές Αχέροντα», ή «Δέλτα του Αχέροντα» ή «Δάσος της Περσεφόνης».

• Το Ορεινό τμήμα του Αχέροντα

Ο βασικός Αχέρων σχηματίζεται αρχικά από δύο παραπόταμους - χειμάρρους, με λιγοστό νερό το καλοκαίρι αλλά άφθονο το χειμώνα. Ο ένας παραπόταμος ξεκινά από τα Όρη Σουλίου (χωριά Καταμάχη, Ζωτικό, Μπεστιά, Σιστρούνι, κλπ), ο άλλος δε χείμαρρος από τη βάση του όρους Τόμαρος (χωριά Λίπα, Αχλαδέα, Βαρυάδες, κλπ). Οι δυο παραπόταμοι ενώνονται στο χωριό Πολυστάφυλο (300 κάτοικοι) και δημιουργούν τον κύριο κορμό του Αχέροντα. Το μήκος των δύο παραποτάμων υπολογίζεται στα 7-10 χλμ. Στη συνέχεια ο ποταμός ρέει μέσα σε μια κοιλάδα με την ονομασία «Λάκκα Σούλι», με όρια από το χωριό Πολυστάφυλο Πρέβεζας έως τη γέφυρα του χωριού Σερζιανά στά σύνορα Ν. Πρέβεζας και Ιωαννίνων. Η κοιλάδα «Λάκκα Σούλι» περιλαμβάνεται μεταξύ των ορεινών συγκροτημάτων «Όρη Σουλίου» και «Θεσπρωτικά όρη». Στο κομμάτι αυτό του Αχέροντα είναι δυνατή η πεζοπορία χωρίς τεχνικές δυσκολίες.

Η Χαράδρα του Αχέροντα, Τα στενά (1994), Photo: Harry Gouvas

• Τα Στενά του Αχέροντα (Χαράδρα)

Σε απόσταση 100-200 μέτρων από την γέφυρα των Σερζιανών, το ανάγλυφο του Αχέροντα γίνεται εντονότερο και ο ποταμός εισέρχεται στην περιοχή δέους, των Στενών του Αχέροντα (Χαράδρα). Σε αρκετά τμήματα του ποταμού, εκεί που η ροή του είναι ομαλή, σχηματίζονται νερόλακκοι και μικρές λίμνες, τόποι ιδανικοί για τη διαβίωση πολλών αμφιβίων και ψαριών. Σε άλλες πλευρές, ο ποταμός κυλά ορμητικά μέσα από κατακόρυφους και ψηλούς βράχους. Aρκετές φορές το ύψος τους ξεπερνά τα 100 μέτρα, ενώ το πλάτος του ποταμού στα σημεία αυτά φτάνει τα δύο μέτρα. Σε μερικά πάλι σημεία, η επιφανειακή ροή του νερού είναι μικρότερη, κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. 

Η χαράδρα του Αχέροντα (1994), Photo: Harry Gouvas

Η «Χαράδρα του Αχέροντα» είναι το πλέον επικίνδυνο τμήμα του Αχέροντα ποταμού. Αρχίζει από την τσιμεντένια γέφυρα των Σερζιανών Ιωαννίνων και καταλήγει στους καταρράκτες στη γέφυρα της «Σκάλας Τζαβέλαινας», όπου αφ' ενός μεν χύνεται ο ομηρικός ποταμός Πυριφλεγέθων (ή Σουλιώτικο ρέμα) και αφ’ετέρου υπάρχει μονοπάτι που οδηγεί στο Σούλι (χωριό Σαμονίδα) σε 3-4 ώρες. Οι στρατιωτικοί χάρτες ονομάζουν τον παραπόταμο αυτό «Σουλιώτικο ρέμα», σε άλλα δε έντυπα αναφέρεται και σαν ως "Τσαγγαριώτικο ρέμα" και ως «ρέμα του Ντάλα», από το όνομα του ιδιοκτήτη κάποιου μύλου πού υπήρχε εκεί. Στο τμήμα αυτό του ποταμού υπάρχει εναλλαγή μορφολογίας με σημεία πού είναι για βάδιση και άλλα πού έχουν βάθος πάνω από 3 μ. Ως εκ τούτου απαιτείται ειδικός εξοπλισμός διάσχισης (ισοθερμική στολή και σωσίβιο γιλέκο). 

Η πρώτη διάσχιση της Χαράδρας του Αχέροντα 

(1994). Photo: Harry Gouvas

Ο όρος «Πύλες του Άδη» είναι Μυθολογικός και αρχαιολογικός, και αφορά σαφώς τις τρεις σιδερόφρακτες πύλες του Αρχαίου Νεκρομαντείου του Αχέροντα, που βρίσκεται στο λόφο Ξυλόκαστρο στο χωριό Μεσοπόταμος του τ. Δήμου Φαναρίου Πρέβεζας και όμως, το έτος 1992, o τοπικός ερευνητής X. Γκούβας χρησιμοποίησε τον ίδιο όρο «Πύλες του Άδη» για να δώσει έμφαση στο μεγαλείο των «Στενών του Αχέροντα» (Χαράδρα) μεταξύ Σερζιανών και Γλυκής. Έτσι ο όρος διαδόθηκε ευρέως σε χρήση και σε λίγα χρόνια επεκτάθηκε η χρήση του σε διαφημιστικά έντυπα, σε πινακίδες και σε επίσημα έγγραφα Δήμων και Νομαρχίας. Ειδικότερα στην πρώτη δημοσίευση οι επονομαζόμενες «Πύλες του Άδη» (συμβατικά ονομαζόμενες Πύλες Γ’ και Πύλες Β’) απεκλήθησαν τα στενά περάσματα τα σχηματισμένα από κάθετες πλάκες βράχων, ύψους τουλάχιστον 100-200 μέτρων και πλωτού πλάτους μόλις 2 μέτρων. Τα στενά αυτά, εικάζεται ότι οι αρχαίοι φοβούνταν ή αδυνατούσαν να περάσουν και προκαλούσαν δέος. Μέχρι το έτος 1992 ουδεμία δημοσίευση υπήρχε διεθνώς, γιά την Χαράδρα του Αχέροντα. Η Αρχαία Ελληνική γραμματεία πουθενά δεν κάνει λόγο γιά τη Χαράδρα του Αχέροντα. Είναι προφανές ότι ουδέποτε είχε διασχισθεί από ανθρώπους. Η πρώτη πλήρης διάσχιση έγινε το καλοκαίρι του 1994. O τέως Δήμος Λούρου, σήμερα Δήμος Πρέβεζας, οργανώνει κάθε χρόνο εκδηλώσεις με πολυάριθμους επισκέπτες σε αυτό το σημείο. Το συνολικό μήκος του τμήματος αυτού του Αχέροντα (Χαράδρα) είναι περίπου 10 χλμ και απαιτούνται 7-8 ώρες για τη διάσχισή του το καλοκαίρι. Πέραν της ένυδρης διάσχισης, από το έτος 2000 είναι εφικτή πλέον και η πεζοπορία κατά μήκος της Χαράδρας από το πλακόστρωτο μονοπάτι της εταιρείας ΕΤΑΝΑΜ ΑΕ.

Ο Αχέρων κοντά στις εκβολές του, Photo: Harry Gouvas

• Οι Πηγές του Αχέροντα στο Βουβοπόταμο

Προχωρώντας καθοδικά, το τμήμα αυτό αρχίζει από τή στροφή του ποταμού στην πέτρινη γέφυρα της «Σκάλας Τζαβέλαινας» και, περνώντας από τη θέση «Πηγές του Αχέροντα» 2 χλμ πριν τη Γλυκή, τελειώνει στη μεταλλική γέφυρα της Γλυκής Θεσπρωτίας. Είναι το πιο γνωστό ίσως τμήμα του Αχέροντα και μάλιστα τα πρώτα 1-2 χιλιόμετρά του τα έχουν βαδίσει πολλοί τουρίστες. Έχει τουριστικό ενδιαφέρον, γιατί περιέχει το πρώτο στενό πέρασμα («Πύλες Α’»), το οποίο διαφέρει από τα άλλα δύο στενά ως προς τη διάμετρο του εύρους και ως προς την αρχιτεκτονική διαμόρφωσης. Το συνολικό μήκος του τέταρτου τμήματος είναι περίπου 6 χλμ. Καθοδικά, μετά την πέτρινη γέφυρα στη σκάλα Τζαβέλαινας βρίσκονται τα πρώτα στενά του Αχέροντα. Στη συνέχεια απαιτείται εναλλαγή βάδισης κολύμβησης και το μέγιστο βάθος υδάτων φτάνει τα 2,5μ. Η έξοδος του φαραγγιού βρίσκεται στη θέση «Πηγές του Αχέροντα». Οι «Πηγές του Αχέροντα» (νερό αναβλύζει από τη γη στη βάση μεγάλου βράχου) ανήκουν εκατέρωθεν στην κοινότητα Βουβοπόταμου Πρέβεζας. Μετά τις πηγές ο Αχέρων σχηματίζει μαιάνδρους μήκους 2 χλμ σε μια μικρή κοιλάδα και καταλήγει στη Γλυκή Θεσπρωτίας. Τα επόμενα δύο χιλιόμετρα μετά τις «Πηγές του Αχέροντα» είναι βατά και προσφέρονται για απλή πεζοπορία. Η πλήρης καθοδική διάσχιση της χαράδρας του Αχέροντα προϋποθέτει ξεκίνημα από το Τρίκαστρο Πρέβεζας και κατάληξη στη Γλυκή. Είναι πολύ δύσκολη και διαρκεί 8-10 ώρες, απαιτεί δε εξοπλισμό και σημαντικές ικανότητες. Εάν επιλεγεί πορεία ανοδικά προς το ρεύμα του Αχέροντα, είναι δυνατή η επιστροφή από το μονοπάτι πού οδηγεί στη σήραγγα της «Σκάλας Τζαβέλαινας» (σήραγγα του 1960, αποτυχημένη προσπάθεια διάνοιξης δρόμου προς το Σούλι). H «Σκάλα Τζαβέλαινας» είναι κλιμακωτό μονοπάτι, απόκρημνο σε μερικά σημεία το οποίο από τη σήραγγα του 1960 οδηγεί στο ποτάμι και από εκεί με παλιό γεφύρι περνά απέναντι προς το «μύλο του Ντάλλα» και από εκεί με ανοδικό μονοπάτι 3 ωρών οδηγεί στη Σαμονίδα (Σούλι). Το ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών) Ηπείρου γράφει στο ειδικό ταξιδιωτικό έντυπο: "Οι Πηγές του Αχέροντα: Καρστική πηγή επαφής, η οποία αποστραγγίζει το καρστικό σύστημα των Ορέων παραμυθιάς. Η εκδήλωση του μετώπου των πηγών οφείλεται στήν εφίπευση των υδροπερατών ασβεστολίθων πάνω στά αδιαπέρατα αργιλοψαμμιτικά πετρώματα του φλύσχη, και της κατακόρυφης διάβρωσης των σχηματισμών αυτών από τον Αχέροντα ποταμό. Οι πηγές εμφανίζονται κυρίως από τη βόρεια όχθη του ποταμού σε ένα μέτωπο πλέον των 500m με παροχή που φτάνει τα 3m3/sec και θερμοκρασία 17C".

• Από τη Χαράδρα του Αχέροντα μέχρι το Νεκρομαντείο

Μετά τη Γλυκή, ακολουθεί ένα μεγαλύτερο τμήμα του ποταμού μήκους περίπου 12-14 χλμ που τελειώνει στη γέφυρα Μεσοπόταμου Πρέβεζας, στην Εθνική Οδό Πρέβεζας-Ηγουμενίτσας. Εδώ σε ένα λόφο βρίσκεται ντο ΑρχαίοΝεκρομαντείο και η Αρχαία Εφύρα. Χαρακτηριστικό είναι ότι κάθε χρόνο ο Αχέρων πλημμυρίζει και η περιοχή της γέφυρας στο Καστρί (περιοχή αρχαίας Πανδοσίας) αποκλείεται για 1-2 μέρες. Το έτος 2005, μετά το τραγικό ατύχημα πνιγμού ενός δασκάλου με το μικρό παιδί του (το αυτοκίνητό τους παρασύρθηκε από τα νερά του ποταμού Αχέροντα) η επίσημη πολιτεία κατασκεύασε σε χρόνο ρεκόρ τη γέφυρα Αχέροντα στο Καστρί. Το τμήμα αυτό του Αχέροντα ήταν μέχρι προ 20 ετών πλήρως πλωτό, μάλιστα υπάρχουν στο Καστρί και μεταλλικοί κρίκοι προσδέσεως των πλοιαρίων, αλλά λόγω της ανεξέλεγκτης βλάστησης δεν είναι πλωτό πλέον.

• Το πλωτό τμήμα του Αχέροντα - Το δάσος της Περσεφόνης - Οι εκβολές του Αχέροντα

Μετά το Μεσοπόταμο, ακολουθεί ένα πιο πλατύ τμήμα του ποταμού που είναι πλωτό. Στο τέλος αυτού του τμήματος ο Αχέρων δέχεται τα ήρεμα νερά δύο παραποτάμων του, του Κωκυτού (λίγο μετά το Νεκρομαντείο) και του Βωβού στη συνέχεια (ή ίσως Πυριφλεγέθοντα), (Βωβός: εξ ου και το όνομα της κοινότητας Βουβοπόταμος). Στην περιοχή αυτή έχουν γίνει πολλά αποστραγγιστικά αρδευτικά έργα και η γεωγραφία του ποταμού είναι περίπλοκη. Λίγο πριν την Αμμουδιά εκβάλλει στή στροφή αριστερά, ένα μεγάλο αρδευτικό Κανάλι που μοιάζει με παραπόταμο και δημιουργεί γεωγραφική σύγχυση. Η ονομασία «Φανάρι» για τον ομώνυμο Δήμο, προέρχεται από το Μεγάλο Φάρο στήν Αμμουδιά (Χειμέριον Άκρον) και τα πολλά φανάρια πού ήταν παλαιότερα τοποθετημένα παραποταμίως για να καθοδηγούνται τη νύκτα τα πλοιάρια. Στα πέντε τελευταία του χιλιόμετρα μέχρι τις εκβολές του ο ποταμός Αχέρων είναι πλωτός. Τέσσερις βαρκάρηδες κάνουν τουριστικές διαδρομές τους καλοκαιρινούς μήνες στόν Πλωτό Αχέροντα αλλά και στίς παραλίες του Ιονίου δίπλα, με έδρα την Αμμουδιά. Επίσης στο δέλτα του, γίνεται από το 2010 ξενάγηση με κανό-καγιάκ. Στο τελευταίο αυτό τμήμα υπάρχει μια παραποτάμια πεζοπορική διαδρομή 4 χλμ, δίπλα στο "Δάσος της Περσεφόνης". Στις εκβολές υπάρχει η θαλάσσια παραλία του χωριού Αμμουδιά, με αφθονία ψαροταβερνών και πολλά μικρά ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια.

Οικολογία

• Πρόγραμμα Natura 2000

Ο Αχέρων έχει χαρακτηριστεί περιοχή ιδιαίτερου κάλλους και πηγή σημαντικών πληροφοριών και γνώσεων στον τομέα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Τόσο τα στενά και οι εκβολές του Αχέροντα όσο και η ευρύτερη περιοχή ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Προστατευόμενων περιοχών φύση 2000 (Natura 2000) (κωδικός GR2140001). Συγκεκριμένα στην περιοχή υπάρχουν 699 είδη χλωρίδας εκ των οποίων τα 449 συναντώνται στο δέλτα και τα 250 στα στενά, ενώ στην περιοχή του Δέλτα υπάρχουν 19 τύποι οικότοπων. Ιδιαίτερα σημαντικές υγροτοπικές περιοχές αποτελούν επίσης το έλος της Αμμουδιάς και το έλος της Βαλανιδοράχης ενώ σημαντικός είναι και ο αριθμός των σπάνιων ειδών πανίδας της περιοχής. Αξιοσημείωτη στην κατηγορία των ψαριών είναι η ύπαρξη του γωβιού, ο οποίος συναντάται μόνο στον Αχέροντα.

Αηδονοφωλιές στον Αχέροντα (Δάσος της Περσεφόνης)Photo: Harry Gouvas

• Σημαντικότεροι οικότοποι
• Αβαθείς κόλποι και κολπίσκοι συναντώνται στην περιοχή της Αμμουδιάς και στον κόλπο του Οδυσσέα, κυρίως στα αβαθή τμήματα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων
• Αλμυρά και υφάλμυρα έλη βρίσκονται στην περιοχή της Αμμουδιάς και της Βαλανιδορράχης
• Αλοφυτική βλάστηση και είδη λασπωδών και αμμωδών ζωνών παρατηρείται κυρίως σε εκτάσεις με αλατούχα νερά στο Δέλτα
• Βραχώδεις περιοχές συναντώνται στις εκβολές και την παραλιακή περιοχή γύρω από τις εκβολές
• Δάσος χαλεπίου πεύκης είναι το δάσος της Λούτσας
• Δρυοδάση καλύπτουν το 2% της έκτασης του Δέλτα
• Λόχμες των παραλιών με αρκεύθους είναι ο οικότοπος προτεραιότητας που καταλαμβάνει πολύ μικρή έκταση στον κόλπο της Βαλανιδορράχης και της Αμμουδιάς
• Παραποτάμια δάση συναντώνται στις όχθες των ποταμών Αχέροντα, Κωκυτού και Βουβοποτάμου
• Φρύγανα και μακία βρίσκονται στους λόφους της περιοχής του Δέλτα

• Χλωρίδα και πανίδα του ποταμού

Η πανίδα του ποταμού Αχέροντα αποτελείται από άφθονα μικρά ψάρια, χέλια, καβούρια, βατράχια, πεταλούδες και λίγα ακίνδυνα νερόφιδα. Σπάνια μπορεί να συναντήσει κανείς βίδρες, οι οποίες υπάρχουν και στον Λούρο ποταμό, τρεφόμενες με πέστροφες. Τέλος στο τελευταίο τμήμα του Αχέροντα («Δάσος της Περσεφόνης») χαρακτηριστικές είναι οι, κρεμάμενες από τις ιτιές, αηδονοφωλιές . Στις βραχώδεις πλαγιές των στενών του Αχέροντα φωλιάζουν πολλά είδη αρπακτικών πουλιών, όπως γερακίνες, ξεφτέρια, βραχοκιρκίνεζα, ασπροπάρηδες και φιδαετοί. Στην ευρύτερη περιοχή συχνά συναντώνται όρνια, πετρίτες, σπιζαετοί και χρυσαετοί. Μεγάλα θηλαστικά, όπως λύκοι και αγριογούρουνα, αναζητούν τροφή και καταφύγιο στις δασωμένες πλαγιές του φαραγγιού, ενώ άλλα θηλαστικά της περιοχής των στενών είναι η αλεπού, ο ασβός, το κουνάβι, η νυφίτσα, η αγριόγατα, ο δασοποντικός κ.ά. Στα νερά του Αχέροντα αναπαράγονται περισσότερα από εννέα είδη ψαριών, ένα από τα οποία είναι ο αχερωνογοβιός, ενδημικό είδος του Αχέροντα. Τη χλωρίδα των στενών συνθέτουν ασφάκες, σπάρτα, λαδανιές, φτέρες, πλατάνια, ιτιές, αριές και άλλα 180 είδη φυτών και δένδρων. Ανάμεσά τους υπάρχουν και πολλά σπάνια, όπως η μόλτκια η πετρώδης, η σκαβιόζα η ηπειρωτική, η σκουτελλάρια η λειμώνιος και αρκετά είδη που φύονται αποκλειστικά στην Ελλάδα, όπως τα Cerastium brachypelatum ssp. pindigenum και Crepis hellenica ssp. hellenica.

Σπορ στον Αχέροντα

Στον Αχέροντα λαμβάνουν χώρα διάφορες δραστηριότητες όπως το κανό, το καγιάκ και το ράφτινγκ ενώ υπάρχει η δυνατότητα διάσχισης του ποταμού μέχρι τις εκβολές του στην Αμμουδιά, με κατάλληλο σημείο κατάβασης τα Στενά. Επίσης με κατάλληλο εξοπλισμό πραγματοποιείται και διάσχιση του φαραγγιού του Αχέροντα.

ΠΗΓΗ: http://el.wikipedia.org/

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: Έξυπνες στρατηγικές που άλλαξαν τη ροή ιστορικών γεγονότων

Η πανουργία της δύναμης
Εύκολα μπορεί να δει ένας παρατηρητής ότι η τακτική της διαμάχης και της προβολής μιας απειλής – εχθρού, αποτελεί το καλύτερο όπλο για έναν ηγέτη να κρατά σε εγρήγορση το λαό και το κράτος και να κατευθύνει εξελίξεις ...

Είναι η ωμή βία η λύση σε κάθε διένεξη ή θα πρέπει να αναζητήσουμε τις έξυπνες στρατηγικές και λύσεις που οδηγούν στην επίτευξη της νίκης; Η ιστορία αποτέλεσε για μερικούς μεγάλους άνδρες μια έξυπνη παρτίδα σκάκι στην οποία ανέπτυξαν την ευφυία και τη στρατηγική τους. Είναι αρκετά ενδιαφέρον αλλά και διδακτικό να μελετήσουμε ορισμένα ιστορικά γεγονότα και να ανακαλύψουμε την πανουργία που επέδειξαν οι σημαντικοί πρωταγωνιστές τους.

Η ιστορία της ανθρωπότητας είναι γεμάτη από συγκρούσεις και πολέμους οι οποίοι κατά βάση κρύβουν ανταγωνισμούς δύναμης και κυριαρχίας μεταξύ εθνών, κρατών αλλά και φιλόδοξων ηγετών. Ωστόσο, σε αυτό το διεθνές πεδίο των ανταγωνισμών οι νικητές δεν αναδεικνύονται πάντοτε μέσα από τα πεδία των πολεμικών συγκρούσεων. Η πανουργία, η πανέξυπνη διπλωματία, η ευρηματική παραπλάνηση και η αξιοποίηση των αδυναμιών του αντιπάλου έχουν επιφέρει πολλές φορές τη νίκη σε μαι αμφίρροπη σύγκρουση. Νίκες που ήταν το αποτέλεσμα επίμονων και υπομονετικών προσπαθειών σπουδαίων ηγετικών φυσιογνωμιών που έχουν στιγματίσει με τις πράξεις τους τη ροή των ιστορικών γεγονότων. Θα πρέπει να έχουμε κατά νου ότι βασικός σκοπός είναι πάντα η τελική νίκη που μπορεί να έλθει μετά από δεκαετίες προσπαθειών και όχι οι εφήμερες και βραχυπρόθεσμες νίκες στα παιδία των μαχών. Κάτι το οποίο μόνο ένας πανέξυπνος και διορατικός άνθρωπος μπορεί να συλλάβει και εφαρμόσει. Ας δούμε όμως μερικές από αυτές τις ηγετικές φυσιογνωμίες.

Ο Μάο και ο Τσιάνγκ συναντιούνται
στην Τσονγκίνγκ και πίνουν στη νίκη
επί των Ιαπώνων

Ο Μάο Τσε Τουνγκ αποτέλεσε έναν από τους μεγαλύτερους ηγέτες στη διαμάχη της δύναμης. Είχε να αντιμετωπίσει πολύ σημαντικά διλήμματα στην προσπάθεια του να θεσπίσει όχι μόνο ένα νέο ιδεολογικό κίνημα, εντελώς ξένο προς τις παραδόσεις του κινεζικού λαού, αλλά και να δώσει μάχες για τη θεμελίωση και λειτουργία του Κομουνιστικού Κινεζικού Κράτους. Οι κομμουνιστές είχαν εμπλακεί σε μάχες με την εθνικιστική κυβέρνηση από το 1920. Στα τέλη του 1936 ο ηγέτης των εθνικιστών Τσιαγκ Και Σεκ αιχμαλωτίσθηκε και παραδόθηκε στους κομμουνιστές. Ωστόσο, ένα αναπάντεχο γεγονός συνέβη το 1937 όταν οι Ιάπωνες εισέβαλαν στην Κίνα και διέκοψαν τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των κομμουνιστών του Μάο και των εθνικιστών. Τότε δημιουργήθηκε μια περίεργη πολιτική κατάσταση στην οποία οι πρώην εχθροί του κινεζικού εμφυλίου πολέμου έπρεπε να συνεργασθούν για να αντιμετοπίσουν την απειλή των Ιαπώνων εισβολέων. Ακόμα περισσότερο, μεγάλη πρόκληση αποτελούσε η απόκρουση του εξωτερικού εχθρού με τη χρήση του επαναστατικού στρατού, που σαφώς σε οργάνωση και μαχητικότητα υστερούσε από αυτόν του σημαντικότερου τότε αντιπάλου της χώρας, της Ιαπωνίας, την ίδια ώρα μάλιστα που έπρεπε να μάχεται και τα εθνικά στρατεύματα του Τσιαγκ Και Σεκ.

Η ηγετική φυσιογνωμία του Μάο αποτέλεσε τον καθοριστικό παράγοντα που ρύθμισε την έκβαση των γεγονότων που ακολούθησαν. Υπήρχαν δύο επιλογές εκείνη τη στιγμή. Η μια επιλογή πρόσταζε την απομάκρυνση των επαναστατικών στρατευμάτων από όλα τα πεδία των μαχών ώστε να μην εμπλακούν σε μάχες με τους ισχυρούς Ιάπωνες. Η δεύτερη επιλογή ήταν η αντίσταση στον ξένο εχθρό. Ο Μάο ήταν θιασώτης της άποψης ότι πρέπει πάντα να υπάρχει ένας συγκεκριμένος εχθρός ώστε να βοηθά το λαό να συσπειρώνεται και να δίνει κύρος στον ηγέτη που τον πολεμά. Έτσι το 1937 διέταξε τα στρατεύματα του να πολεμήσουν τους Ιάπωνες καθώς πίστευε ότι πρώτον αυτός θα ήταν ο καλύτερος τρόπος για να σκληραγωγηθούν οι στρατιώτες του ενώ δεύτερον θα βοηθούσε στην προβολή της εικόνας του σαν προστάτη της χώρας. Αυτό που έβλεπε ο Μάο ήταν ότι η Ιαπωνία έκανε ένα παράτολμο εγχείρημα και ότι σαφώς και δε θα μπορούσε να κρατήσει τα εδάφη που θα καταλάμβανε. Μοιραία κάποια στιγμή θα αποχωρούσε και όταν αυτό θα γινόταν το πιθανότερο ήταν τα κομμουνιστικά στρατεύματα (αν δεν μάχονταν) να ήταν αποδιοργανωμένα και να έπρεπε να ξαναριχτούν στον αγώνα της κυριαρχίας. Ο Μάο χρησιμοποίησε πανέξυπνα την Ιαπωνική επίθεση σαν ένα μέσο για να συσπειρώσει το λαό της Κίνας γύρω του και για να προβάλει χειροπιαστά τη δύναμη του κινήματός του.

Η στρατηγική του Μάο εξελίχθηκε ως εξής. Αντί να σκοτώσει τον εθνικιστή ηγέτη, έκανε μια ανεξήγητη για την εποχή εκείνη κίνηση. Συμμάχησε με τον Τσιαγκ Και Σεκ κατά των Ιαπώνων. Τον απελευθέρωσε και ουσιαστικά σύμπραξε μαζί του ώστε να πολεμήσουν οι μεν εθνικιστές με τις παραδοσιακές τακτικές (που τόσο καλά κατείχαν) τους Ιάπωνες και οι κομμουνιστές με το αντάρτικο. Αυτό που εντέλει συνέβη ήταν ότι ο εθνικιστικός στρατός, είχε επικεντρωθεί στην αντιμετώπηση των Ιαπώνων και ναι μεν είχε συμβάλει στην απελευθέρωση των κινεζικών εδαφών αλλά παράλληλα είχε εξασθενήσει από τις ισχυρές μάχες. Αντίθετα οι κομμουνιστές, εκμεταλλευόμενοι την απραξία των κυβερνητικών στρατευμάτων στα εσωτερικά θέματα, είχαν επεκτείνει ανεμπόδιστα τις σφαίρες επιρροής τους σε όλη τη χώρα ενώ παράλληλα είχαν αποκτήσειπολύτιμη πολεμική πείρα από τη συμμετοχή τους στις πολεμικές συγκρούσεις. Η επικράτηση των κομμουνιστών αποτέλεσε φυσική εξέλιξη των γεονότων και ο Μάο δικαιώθηκε για τη σύνεση και τις στρατηγικές επιλογές του. Εύκολα μπορεί να δει ένας παρατηρητής ότι η τακτική της διαμάχης και της προβολής μιας απειλής – εχθρού (στην περίπτωση αυτή η άμεση και υπαρκτή απειλή των Ιαπώνων) αποτελεί το καλύτερο όπλο για ένα ηγέτη να κρατά σε εγρήγορση το λαό και το κράτος και να κατευθύνει εξελίξεις. Όπλο που χρησιμοποίησε ο Μάο σε όλη την πορεία του.

Otto von Bismarck

Άλλη ηγετική μορφή της διπλωματίας αποτέλεσε ο Ότο φον Μπίσμαρκ. Από την ηλικία των 35 ετών, ο νεαρός βουλευτής της πρωσικής βουλής, προσπαθούσε να αναδείξει τη Γερμανία, το νέο κράτος που θα προερχόταν από την ένωση πολλών μικρών γερμανόφωνων κρατιδίων της περιοχής με επίκεντρο την Πρωσία. Τρία ήταν τα σημαντικότερα προβλήματα για τη δημιουργία του γερμανικού αυτού κράτους. Καταρχάς η Αυστρία που δεν επιθυμούσε μια νέα δύναμη στην περιοχήαλλά προτιμούσε τα διαμελισμένα γερμανικά κρατίδια που εύκολα μπορούσε να ελέγχει. Ακόλουθα, ο ίδιος ο βασιλιάς της Πρωσίας Φρειδερίκος Γουλιέλμος Δ και οι υπουργοί του οι οποίοι ήταν υπέρ ενός συμβιβασμού με την Αυστρία και σε καμία περίπτωση δεν ήθελαν να προκαλέσουν τη μεγάλη αυτή δύναμη της εποχής. Τέλος, η ανετοιμότητα του Πρωσικού στρατού ο οποίος δεν μπορούσε να εγγυηθεί μια σίγουρη νίκη στα πεδία των μαχών σε περίπτωση που αυτό απαιτούταν.

Το 1850 ο πρίγκιπας Γουλιέλμος με την υποστήριξη της Βουλής και παρά την αντίθεση του Βασιλιά, θέλησε να κινητοποιήσει τα πρωσικά στρατεύματα κατά της Αυστρίας. Ο Μπίσμαρκ, που ήταν γνωστός για την επιθυμία του να κάνει πόλεμο με την Αυστρία, προχώρησε σε μια κίνηση παραπλάνησης που έκανε μεγάλη αίσθηση και ουσιαστικά απέτρεψε τον πόλεμο. Εκφώνησε στη βουλή ένα συγκινητικό λόγο για τη μη αναγκαιότητα του πολέμου και για τα δεινά που μπορεί να φέρει σε περίπτωση που δεν ανταποκρίνεται σε ισχυρά ιδεώδη και αξίες. Πολλοί βουλευτές μεταπείσθηκαν όταν άκουσαν έναν πρώην στρατιωτικό και ένθερμο υποστηρικτή του πολέμου να λέει τα ακριβώς αντίθετα από αυτά που όλοι θεωρούσαν ότι πρέσβευε. Ο πόλεμος απετράπη και ο βασιλιάς της Αυστρίας αντάμειψε τον Μπίσμαρκ θέτοντάς τον υπουργό των εξωτερικών. Η πορεία για την εξουσία είχε ανοίξει. Ο Μπίσμαρκ από απλός βουλευτής έγινε υπουργός εξωτερικών και αργότερα πρωθυπουργός της Πρωσίας. Μια θέση από την οποία οδήγησε τη χώρα του σε πόλεμο και κυριαρχία επί της Αυστρίας. Ο Ότο φον Μπίσμαρκ ανέδειξε τις αρετές της υπομονής, της παραπλάνησης και του οράματος. Κατανοούσε ότι η χρονική στιγμή, που είχε προταθεί από τον Πρίγκηπα Γουλιέλμο ο πόλεμος ήταν λανθασμένη. Έπρεπε να προετοιμασθεί καλύτερα ο πρωσικός στρατός, να πεισθούν ακόμα περισσότερο οι κυβερνώντες της χώρας και ο λαός για την αναγκαιότητα μιας τέτοιας κίνησης αλλά και να ανέλθει ο ίδιος σε ισχυρότερη θέση από την οποία να μπορούσε να εγγυηθεί την επιτυχία του σχεδίου αυτού (που αποτελούσε και μέρος του πλάνου του για την κυριαρχία του νέου γερμανικού κράτους). Ο χρόνος μπορεί να πέρναγε, οι περισσότεροι να αποπλανούνται από εφήμερες διπλωματικές κινήσεις εντυπωσιασμού, αλλά ο βασικός στόχος παρέμενε πάντα ο ίδιος για τον Μπίσμαρκ. Το 1863 ο Πρώσος πια πρωθυπουργός, έθεσε τα σχέδια του για δημιουργία ενός Γερμανικού κράτους με επίκεντρο την Πρωσία. Το σχέδιο του θα εκμεταλλευόταν τους ανταγωνισμούς μεταξύ των κυρίαρχων δυνάμεων της εποχής της Αγγλίας, της Αυστρίας και της Γαλλίας. Η πρώτη του ενέργεια ήταν να συμπράξει με την Αυστρία (το φυσικό αντίπαλο της Πρωσίας) ώστε να διεκδικηθούν τα εδάφη του Σλέβιγκ-Χολσταίν από τη μικρή Δανία. Με αυτόν τον τρόπο ο Μπίσμαρκ παραπλανεί την Αυστρία ως προς τις προθέσεις του και έχοντας τον Αυστριακό στρατό σαν εγγυητή προβαίνει σε μια δοκιμή των δυνατοτήτων του Πρωσικού στρατού. Αμέσως μετά την κατάληψη των εδαφών, ο Μπίσμαρκ με αριστοτεχνικούς χειρισμούς διεκδίκησε και απέκτησε τα εδάφη για λογαριασμό της Πρωσίας και όχι της χαλαρής γερμανικής ομοσπονδίας με ηγέτιδα την Αυστρία. Ακόλουθα, το 1866 ο Μπίσμαρκ έπεισε το βασιλιά Γουλιέλμο να κηρύξει τον πόλεμο στην Αυστρία και όντως η Πρωσία νίκησε την Αυστρία στον Πόλεμο των Εφτά Εβδομάδων. Πάλι έπραξε μια κίνηση υψηλής διπλωματίας συγκρατώντας τον πρωσικό στρατό στο να βαδίσει και να καταλάβει τη Βιέννη. Αντίθετα, σαν να επρόκειτο για ένα μεγάλο φιλειρηνιστή συνθηκολόγησε με την ηττημένη Αυστρία η οποία αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Πρωσίας και των άλλων γερμανικών κρατών.

Η επόμενη κίνησή του ήταν να προξενήσει πόλεμο με τους Γάλλους το 1870 με αφορμή τα εδάφη του Βελγίου. Τα στρατεύματα της Γερμανικής Ομοσπονδίας νίκησαν πάλι μετά από πολύμηνες μάχες ενώ προσαρτήθηκαν και τα εδάφη της Αλσατίας – Λορένης στη Γερμανική Ομοσπονδία. Έπειτα ο «Σιδερένιος Καγκελάριος» ανακήρυξε τη δημιουργία της Γερμανικής Αυτοκρατορίας και έχοντας δρέψει τη φήμη του επιτυχημένου ηγέτη έθεσε φραγμό στην επέκταση της Γερμανίας. Είχε επιτύχει το στόχο που είχε θέσει από νεαρός με πανουργία και τόλμη. Με κινήσεις, που στο χρόνο τους στερούνταν λογικής για τους πολλούς, ενορχήστρωσε μια σειρά εξελίξεων που εντέλει έδωσαν σάρκα και οστά στο όραμά του για μια μεγάλη Γερμανία. Τον πόλεμο με τη μικρή Δανία τον έπραξε για να ενδυναμώσει τις πρωσικές στρατιωτικές δυνάμεις που είχαν μικρή πολεμική εμπειρία.. Κατόπιν, έχοντας πλέον εμπιστοσύνη στο αξιόμαχο των πρωσικών στρατιωτικών δυνάμεων, κινήθηκε κατά της Αυστρίας για να διεκδικήσει την ανεξαρτησία της Γερμανικής Ομοσπονδίας από αυτήν. Κατόπιν έκανε τον πόλεμο με τους Γάλλους για να συσπειρώσει τους Γερμανούς κατά ενός εχθρού (μια πανέξυπνη κίνηση για την εδραίωση της γερμανική συνείδησης στους λαούς που μόλις είχαν συσπειρωθεί κάτω από τον τίτλο Γερμανική Ομοσπονδία). Τέλος δεν επέτρεψε την επέκταση του γερμανικού κράτους γιατί πλέον προείχε η εδραίωση του νέου οικοδομήματος και όχι η επέκταση πέρα των ορίων (ένα λάθος που έχουν διαπράξει σχεδόν όλες οι αυτοκρατορίες μέχρι σήμερα). Για τον Μπίσμαρκ η Ευρώπη του 19ου αιώνα ήταν μια μεγάλη σκακιέρα. Κι εδώ οφείλουμε να παρατηρήσουμε το πόσο αριστοτεχνικά ο Μπίσμαρκ διαχειρίσθηκε την Αυστρία και τη Γαλλία σαν τις απειλές απέναντι στην οποίες συσπείρωσε το τους γερμανόφωνους λαούς, όπως και ο Μαο έπραξε με τους Ιάπωνες. Αλλά και το πόσο έξυπνα παραπλάνησε τους εχθρούς της Πρωσίας για να επιτύχει τα σχέδιά του.

Η τέχνη της παραπλάνησης, όμως, έχει σαφή χρήση και στα παιδία των μαχών με εντυπωσιακά αποτελέσματα. Ήταν ένα όπλο που χρησιμοποιούταν από τους Σπαρτιάτες (οι οποίοι είναι πασίγνωστοι για την υψηλή αντίληψη της τέχνης του πολέμου που διέθεταν). Στην εποχή τους, και μόνο η εμφάνιση τους στο πεδίο της μάχης (με την επιβλητική θέα του πορφυρού τους μανδύα) μπορούσε να αποτρέψει τον εχθρό από την ιδέα της νίκης. Ήταν τόσο σίγουροι για τις νίκες τους ώστε πάντα επιδίωκαν αποφασιστικές μάχες με τον εχθρό και πολλές φορές δεν προχωρούσαν σε πολύπλοκες στρατηγικές, αφού ήταν σίγουροι για το αποτέλεσμα της σύγκρουσης. Ωστόσο ήταν και πολλοί γνωστοί για τους αιφνιδιασμούς και τα τεχνάσματα που μπορούσαν να πράξουν. Στη μάχη στη Σηπία, μεταξύ των Σπαρτιατών και των Αργείων, έχουμε ένα λαμπρό παράδειγμα τακτικού αιφνιδιασμού. Σε εκείνη την τοποθεσία είχαν στρατοπεδεύσει τα δύο αντίπαλα στρατεύματα, οι Αργείοι και οι Σπαρτιάτες, σε κοντινές τοποθεσίες. Οι Αργείοι, φοβούμενοι τον αιφνιδιασμό και προκειμένου να ακολουθούν από κοντά τις κινήσεις των αντιπάλων τους, είχαν εφαρμόσει την εξής τακτική. Παρακολουθούσαν και αντέγράφαν το πλήρες ημερήσιο πρόγραμμα των Σπαρτιατών. Κάθε παράγγελμα που ο Σπαρτιάτης σαλπιγκτής έδινε αντιγραφόταν και εκτελούταν ταυτόχρονα και από τους Αργείους. Ο Κλεομένης το αντιλήφθηκε αυτό και έκανε το ακόλουθο τέχνασμα. Κάλεσε το σαλπιγκτή του να δώσει παράγγελμα για δείπνο, έχοντας όμως ετοιμάσει παράλληλα το στρατό του να πραγματοποιήσει με το ίδιο παράγγελμα επίθεση. Οι Αργείοι τυφλά εκτέλεσαν το παράγγελμα των Σπαρτιατών και δεν μπόρεσαν να αποκρούσουν τη σαρωτική επίθεση των αντιπάλων τους. Πρόκειται για μια κλασσική περίπτωση όπου ένας αντίπαλος εφυσηχάζεται από τη ρουτίνα κάποιων διαδικασιών αλλά και από το γεγονός ότι παρακολουθεί στενά τις κινήσεις του αντιμαχόμενού του. Έτσι, όμως δεν μπαίνει στη διαδικασία κρίσεως της κατασάστασης που διαμορφώνεται και γίνεται προβλέψιμος στις κινήσεις του. Πρόκειται για μια τακτική που εφαρμόζεται, κυρίως, από ηττοπαθείς δρώντες.

Ο Χαϊλέ Σελασιέ το 1942

Η πανουργία, όμως, χρησιμοποιείται και για την επιβολή σε πολιτικό επίπεδο και ας κάνει χρήση στρατιωτικών μέσων με έξυπνο και πολλές φορές ανώδυνο τρόπο. Στη μακρινή Αιθιοπία ένα γεγονός, πραγματικό ανέκδοτο, παρουσιάζει την πανουργία ενός ανθρώπου που αποτέλεσε πολιτική μορφή της αφρικανικής ηπείρου, του πολέμαρχου Σελασιέ. Στα μέσα του 1920 ένας μεγάλος ανταγωνισμός είχε ξεκινήσει για την εξουσία της Αιθιοπίας. Το 1927 ο Σελασιέ είχε κερδίσει το παιχνίδι της κυριαρχίας. Κατόπιν αυτού, βασικής σημασία τελετουργικό αποτελούσε το να έρθουν οι υπόλοιποι φύλαρχοι στην Αντίς Αμπέμπα και να δηλώσουν υποταγή στο νεαρό ευγενή. Ωστόσο, ο πολέμαρχος Ντεζαζμάχ Μπαλτσά της Σιντάμο δε δέχθηκε να έρθει και συνέχισε να αψηφά τον καινούργιο ηγέτη. Ο Σελασιέ χρησιμοποίησε πανουργία για να παγιδεύσει τον πολέμαρχο. Με τον ήπιο τρόπο του έπεισε τον πολέμαρχο να έρθει στην Αντίς Αμπέμπα για να γευματίσουν. Ο Μπαλτσά, όμως, γνώριζε ότι σε αυτά τα γεύματα συνήθως γίνονταν δολοφονίες και όταν κατέφθασε στην πρωτεύουσα συνοδευόταν από έναν επιβλητικό στρατό 10.000 πολεμιστών που στρατοπέδευσε τρία μίλια έξω από την πόλη. Θέλοντας να τρομάξει τον Σελασιέ ζήτησε να συνοδεύεται από 600 στρατιώτες στο γεύμα ενώ ήταν σε όλη τη διάρκεια του τελετουργικού εριστικός και έτοιμος για μάχη. Ο Σελασιέ αντίθετα δέχθηκε τα καμώματα του προσκαλεσμένου του, και έδειξε όλη την ημέρα ότι σεβόταν και τιμούσε τον Μπαλτσά. Όταν έφτασε το μεσημέρι ο Μπαλτσά ξεκίνησε θριαμβευτικά για το στρατόπεδό του θεωρώντας ότι ήταν αυτός ο νέος ηγέτης της χώρας. Η έκπληξή του ήταν μεγάλη όταν αντίκρισε αντί για τους στρατιώτες του να τον επευφημούν, ένα ερημωμένο και κατεστραμμένο στρατόπεδο. Αργότερα θα μάθαινε ότι ένας σύμμαχος του Σελασιέ είχε προσεγγίσει το στρατόπεδο του, από έναν δρόμο που δεν ήταν εύκολα αντιληπτός, και όσο αυτός γευμάτιζε με τον Σελασιέ εξουδετερώθηκε το στράτευμά του όχι με τη δύναμη των όπλων αλλά αυτή του εκφοβισμού και του χρήματος. Με καλάθια γεμάτα χρυσό είχαν εξαγορασθεί όλα τα όπλα του πολέμαρχου καθώς και η πίστη των στρατευμάτων του. Ο Μπαλτσά μόνο με 600 στρατιώτες είχε τώρα να αντιμετωπίσει τα στρατεύματα του Σελασιέ και των συμμάχων του. Ο Μπαλτσά έπαθε αυτό που ακριβώς φοβόταν αλλά όχι όμως με τον τρόπο που το περίμενε. Σε ένα γεύμα παγίδα, εφησυχάστηκε όταν δεν αντιμετώπισε τις απειλές που αυτός θεωρούσε πιθανές και δεν προνόησε για άλλες απειλές. Εντέλει ο Μπαλτσά κλείστηκε σε ένα μοναστήρι για να μετανοήσει για την «υπεροψία» που έδειξε ενώ ο Σελασιέ συνέχισε την πορεία του και κυριάρχησε στο παιχνίδι της εξουσίας.

Η δύναμη του ανεξήγητου και της παραπλάνησης μαζί είναι αυτές που έχουν αποτρέψει μεγάλες ήττες και που πραγματικά έχουν εκφοβίσει ολόκληρα στρατεύματα. Από την Κίνα πάλι έχουμε να λάβουμε ένα παράδειγμα στρατιωτικής πανουργίας. Από το 209 μ.Χ. έως το 207 μ.Χ. στην Κίνα έλαβε χώρα ο Πόλεμος των Τριών Βασιλείων. Ο στρατηγός Τσούκο Λιάγκ είχε αποκτήσει μεγάλη φήμη για τα κατορθώματά του, την πονηριά του και τη δύναμη του στρατού του. Μια ημέρα ξεκουραζόταν σε μια μικρή πόλη όπου τον συνόδευαν όχι παραπάνω από 100 στρατιώτες. Ξαφνικά ένας φρουρός τον ειδοποίησε ότι πλησίαζε ο αντίπαλός του Σίμα Γι με τη συνοδεία πάνω από 150.000 στρατιωτών. Ένα ορατό τέλος είχε πλησιάσει για τον Τσούκο Λιάγκ. Ωστόσο αυτός βασίσθηκε στη φήμη του και αποφάσισε να εντυπωσιάσει τους αντιπάλους του. Άνοιξε τις πύλες της πόλης, έκρυψε τους λιγοστούς στρατιώτες του και ο ίδιος έκατσε στο πιο φανερό σημείο του τοίχους της πόλης ψέλνοντας και φορώντας ένα χιτώνιο. Αυτό αποτελούσε μια παράλογη σκηνή στα μάτια του Σίμα Γι και του έκπληκτου στρατού του που είχε καταφθάσει, έτοιμος για μάχη, έξω από τα τείχη της πόλης. Μια σκηνή που προκάλεσε φόβο για την πιθανή παγίδα που μπορεί να έχει στηθεί. Γρήγορα ο Σίμα Γι αποχώρησε από την πόλη χωρίς ούτε να αγγίξει μια τρίχα από τον αντίπαλό του. Μια κίνηση βέβαια που δεν αποτελεί έκπληξη για όποιον μελετήσει τις πανουργίες του Τσούκο Λιαγκ. Μεταξύ άλλων είχε αντιγράψει μια σφραγίδα του εχθρού και είχε στείλει αλληλογραφία σε όλα τα εχθρικά στρατεύματα τα οποία και διέταζε να πορευθούν προς μακρινές τοποθεσίες ανοίγοντας την πορεία στα δικά του στρατεύματα ενώ συστηματικά έριχνε τους αντιπάλους του σε παγίδες δυσπιστίας κάνοντας ακόμα και τον μεγάλο του εχθρό Σίμα Γι να μην εμπιστεύεται σημαντικούς στρατηγούς του.

Ένα άλλο δείγμα πανουργίας μας έρχεται από τον Αννίβα ο οποίος προχώρησε επίσης σε μια εντυπωσιακή κίνηση που απέτρεψε την καταστροφή αυτού και των στρατευμάτων του κατά τη διάρκεια του Β΄Καρχηδονιακού Πολέμου (219 – 202 πΧ.). Καθώς βάδιζε προ τη Ρώμη ο Αννίβας αντιμετώπισε μια αδιέξοδη κατάσταση όταν παγιδεύτηκε σε ένα έλος και δεν είχε περιθώρια ελιγμών καθώς περιτριγυριζόταν από θάλασσα. Ο καρχηδονικός στρατός του Αννίβα έχασε το πιο σημαντικό του πλεονέκτημα, τον ελιγμό. Ο ρωμαικός στρατός με ηγέτη τον Φάμπιο πορευόταν γρήγορα να παγιδεύσει τον Αννίβα. Όταν κατέφθασε στην περιοχή εμπόδισε με το στρατό του τη μόνη διέξοδο από το έλος (το πέρασμα ενός βουνού). Ωστόσο, κατά τη διάρκεια της νύχτας, πριν τη μάχη, οι Ρωμαίοι αντίκρισαν ένα εντυπωσιακό και ανεξήγητο θέαμα να έρχεται από την πλευρά των Καρχιδόνων. Χιλιάδες φώτα τους προσέγγιζαν με τρελές πορείες. Μήπως ένας μεγάλος στρατός τους πλησίαζε; Σύντομα άρχισαν να ακούγονται τρομεροί θόρυβοι και να μπαίνουν φωτιές παντού στο βουνό ενώ αυτές πλησίαζαν το ρωμαϊκό στρατό με ανεξήγητη ταχύτητα. Τρομοκρατημένοι οι Ρωμαίοι εγκατέλειψαν τις θέσεις τους, ωστόσο όχι, όπως νόμιζαν, για το στρατό του Αννίβα αλλά για μια σειρά από βόδια που καίγονταν. Ο Αννίβας είχε τοποθετήσει κλαδιά στα κέρατα εκατοντάδων βοδιών και τα είχε ανάψει. Αυτά στην αρχή πορεύονταν προς τους Ρωμαίους αλλά καθώς άρχιζαν να παίρνουν φωτιά τα ίδια έτρεχαν προς τις βουνοπλαγιές με κραυγές και έβαζαν φωτιά παντού. Μια ενέργεια που δεν μπορούσε να εξηγηθεί από τους τρομοκρατημένους Ρωμαίους οι οποίοι περίμεναν τα πάντα από το φημισμένο Αννίβα. Βλέπουμε, λοιπόν, πως με τη φήμη και τη δύναμη μιας ανεξήγητης ενέργειας μπορούν να κερδιθούν ολόκληρες μάχες και να κατατροπωθούν ισχυροί αντίπαλοι.

Ο Ναύαρχος Τόγκο στη ναυαρχίδα του, το
θωρηκτό Μικάσα, πριν τη ναυμαχία της Τσουσίμα
το 1905

Σε ένα άλλο σημείο της ιστορίας, οι Ιάπωνες με τη δύναμη των ψευδών πληροφοριών πέτυχαν μια ανέλπιδη νίκη κατά το ρωσοιαπωνικό πόλεμο του 1905. Εκείνη την εποχή οι Ιάπωνες είχαν πρόσφατα οικοδομήσει τη ναυτική τους δύναμη και σαφώς δεν μπορούσαν να αντιπαρατεθούν με του ρώσους σε μια ναυμαχία με ελπίδες για νίκη. Ωστόσο προκάλεσαν τους αντιπάλους τους σε ναυμαχία στην οποία και τελικά τους συνέτριψαν. Για να το πετύχουν αυτό χρησιμοποίησαν την τέχνη της παραπληροφόρησης. Πρώτα είχαν συνάψει σημαντική συμμαχία με τους Βρετανούς. Έπειτα ο Ιάπωνας στρατάρχης Τόγκο Χεϊχατσίρο έδωσε την εντύπωση στους Ρώσους ότι εάν χρησιμοποιούσαν το στόλο της Βαλτικής θα μπορούσαν γρήγορα να συντρίψουν το πολεμικό ναυτικό της χώρας του. Οι Ρώσοι όντως έπεσαν στην παγίδα και έδωσαν εντολή στο στόλο της Βαλτικής να κινητοποιηθεί για την Ιαπωνία. Ωστόσο καθώς τα στενά του Γιβραλτάρ και το Κανάλι του Σουέζ ελεγχόταν από τους Βρετανούς οι Ρώσοι έπρεπε να χρησιμοποιήσουν τη διαδρομή από το Ακρωτήρι της Καλής Ελπίδας και διανύοντας μια τεράστια απόσταση να φτάσουν στο στόχο τους. Οι Ιάπωνες έχοντας προβλέψει αυτήν την κίνηση διέδωσαν τη φήμη ότι ο στόλος τους κινούταν για αντεπίθεση και θα συναντούσε το ρωσικό στόλο σε κάποιο σημείο της διαδομής του (πριν φθάσει κοντά στα ιαπωνικά εδάφη). Αποτέλεσμα όλου αυτού του τεχνάσματος ήταν να καταφθάσουν οι Ρώσοι στο πεδίο της μάχης κουρασμένοι και ψυχολογικά εξουθενωμένοι (ήταν σε ετοιμότητα για ένα τεράστιο χρονικό διάστημα) ώστε η βύθιση του στόλου τους να γίνει παιχνίδι για τους ξεκούραστους Ιάπωνες.

Τέλος ακόμα ένα γεγονός μας έρχεται από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Το 1473 ο μεγάλος Τούρκος σουλτάνος Μεχμέτ ο Κατακτητής είχε αποδοθεί σε ένα κυνήγι εξόντωσης του σημαντικότερου αντιπάλου του του Ουζούν Χασάν. Τότε ο σουλτάνος κάλεσε την Ουγγαρία σε διαπραγματεύσεις προκειμένου να συνάψουν ειρήνη (η Οθωμανική αυτοκρατορία και η Ουγγαρία βρίσκονταν σε εμπόλεμες συγκρούσεις για πολλά χρόνια). Οι Ούγγροι απεσταλμένοι από την πρώτη στιγμή που έφθασαν στο ραντεβού τους στην Κωνσταντινούπολη γίνονταν αποδεχτοί με μεγάλες τιμές και χρονοβόρες τελετές. Ωστόσο, κάθε φορά ήταν αδύνατο να συναντηθούν με το σουλτάνο. Η δικαιολογία ήταν πάντοτε η ίδια και αφορούσε το κυνηγητό του σουλτάνου για τον εχθρό του. Εντωμεταξύ ο χρόνος πέρναγε και οι συναντήσεις συνεχώς ανανεώνονταν ενώ άλλαζαν και οι τοποθεσίες τους. Εντέλει, μετά τη νίκη του σουλτάνου επί του Ουζούν Χασάν, πραγματοποιήθηκε η συνάντηση αλλά με απογοητευτικά αποτελέσματα καθώς οι όροι που έθεσε ο σουλτάνος ήταν υπερβολικοί και απραγματοποίητοι. Αυτό που είχε επιτύχει ο Μεχμέτ ο Κατακτητής ήταν να αποπροσανατολίσει τους Ούγγρους και να μην τους επιτρέψει να δουν την ευκαιρία που δημιουργούνταν για επίθεση στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, της οποίας οι δυνάμεις είχαν δεσμευθεί για το κυνήγι του Ουζούν Χασάν. Ο σουλτάνος στην κυριολεξία περιέπαιξε τους Ούγγρους.

Τα παραδείγματα συνεχίζουν και είναι πολλά στην ιστορία. Οδηγούν, όμως και σε ορισμένα συμπεράσματα. Το πιο σημαντικό είναι ότι οι μεγάλες νίκες πετυχαίνονται μέσα από τη χρήση μακροχρόνιας στρατηγικής και δεν έχουν καμιά σχέση με πρόσκαιρες νίκες στο διπλωματικό και στρατιωτικό τομέα. Μια χώρα που θέλει να μη γίνει βορά στο διεθνές διπλωματικό παιχνίδι, θα πρέπει να έχει ξεκάθαρη αντίληψη των εχθρών και των φίλων της και των κινήτρων που ωθούν τους διεθνείς δρόντες αλλά και να δείχνει μικρή εμπιστοσύνη σε απότομες φιλικές κινήσεις από πρώην εχθρούς ή σε κινήσεις εφησυχασμού. Η παραπλάνηση είναι το μεγαλύτερο όπλο του επιτιθέμενου και συνήθως πάντα χρησιμοποιείται από αυτόν που δρα (έχει την πρωτοβουλία) και δεν αντιδρά μόνο. Είναι ενδιαφέρον επίσης το γεγονός ότι η ύπαρξη ενός εχθρού συσπειρώνει όλες τις δυνάμεις ενός λαού και ενός κράτους ενώ κινητοποιεί και θέτει σε εγρήγορση έναν τεράστιο δημιουργικό μηχανισμό. Οι έξυπνοι ηγέτες το έχουν κατανοήσει αυτό και πάντα αναζητούν έναν αντίπαλο που να δικαιολογεί τις στρατηγικές τους. Ένα αλάθητο εργαλείο στα χέρια των πολιτικών το οποίο ο παρατηρητικός αναγνώστης μπορεί να δει να εφαρμόζεται και στη σημερινή εποχή. Σε τακτικό επίπεδο η πανουργία αποτελεί προτέρημα φωτισμένων διοικητών και στρατηγών που με αυτόν τον τρόπο καταφέρνουν να υπερνικούν τους αντιπάλους τους. Σχεδόν πάντα θα χρησιμοποιήσουν την προβλεψιμότητα των κινήσεων των αντιπάλων τους, που δρουν και αντιδρούν με συγκεκριμένο τρόπο. Το άλλο όπλο τους είναι η φήμη που αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο μιας στρατιωτικής επιβολής καθώς από μόνη της μπορεί να εκφοβίσει τον εχθρό. Μια στρατηγική που χρησιμοποιούν οι μεγάλες δυνάμεις για να επιβάλλονται των αντιπάλων.

Τέλος, οι μεγάλοι ηγέτες δε φοβούνται να θέσουν προκλήσεις στο λαό τους. Αλλά πάντα αναζητούν και υγιή κίνητρα και αξίες. Δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη χωρίς όραμα και ολοκληρωμένη στρατηγική. Ένας λαός δεν μπορεί να κινητοποιείται μόνο για να καταναλώνει. Οι βασικές αξίες και το όνειρο αποτελούν κινητήριοι μοχλοί για την επίτευξη του μεγάλου και ιδεώδες. Πίσω από κάθε επίτευγμα δεν κρύβεται μόνο η οικονομική απολαβή αλλά μια ηθική αξία. Ακόμα και οι πολυεθνικές εταιρείες επιδίδονται σε έναν αγώνα για να νομιμοποιήσουν στα μάτια, όχι μόνο των πελατών τους αλλά και των υπαλλήλων τους, τις ενέργειες τους θέτοντας οράματα και στόχους που σαν κέντρο βάζουν τον άνθρωπο και την κοινωνία και όχι το κέρδος. Πόσο μάλλον αυτό ισχύει για μια κοινωνία.

Βιβλιογραφικές αναφορές

Κωνσταντίνος Κολιόπουλος, Η Υψηλή Στρατηγική της Αρχαίας Σπάρτης (750 – 192 π.Χ.), Εκδόσεις Ποιότητα, 2001

Κωνσταντίνος Κολιόπουλος, Θεωρία Ανταρτοπόλεμου, Εκδόσεις Ποιότητα, 2000

Ρόμπερτ Γκρην, Δύναμη – Οι 48 Νόμοι Της, Έσοπτρον, 2000

Η Μεγάλη Ιστορία του 20ου Αιώνα, τόμοι 3-5, Ελληνικά Γράμματα, 2002

Σουν Τσου, Η Τέχνη του Πολέμου, Βανιάς , 1991

Χριστοδουλίδης Θ.Α., Από τη Βιέννη στις Βερσαλλίες, 1815-1919, Ι. Σιδέρης, 1991

e-telescope

ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ ΤΟ ΕΝΑΤΟ ΚΥΜΑ

ΠΗΓΗ: http://revealedtheninthwave.blogspot.gr/