ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΑ ΣΧΟΛΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΟΥ ΣΑΛΒΑΝΤΟΡ ΝΤΑΛΙ.
«Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού» του Σαλβαντόρ Νταλί (1951). Η απεικόνιση του Ιησού Χριστού στον Σταυρό, προβάλλεται σ' ένα σκοτεινό ουρανό και στη βάση φαίνεται βάρκα με ψαράδες μέσα σε μια λίμνη.
Αν και πρόκειται για τη Σταύρωση, ωστόσο δεν διακρίνεται αίμα στο σώμα και στα χέρια του Χριστού, ούτε υπάρχει το ακάνθινο στεφάνι. Κι αυτό, διότι ο Νταλί, δημιούργησε τον πίνακα, λόγω ενός ονείρου που είχε δει.
Ο τίτλος του πίνακα «Ο Χριστός του Αγίου Ιωάννη του Σταυρού», βασίστηκε σε σχέδιο ενός Ισπανού μοναχού του 16ου αιώνα. Ωστόσο, η σύνθεση του Χριστού βασίστηκε σ' ένα τρίγωνο και έναν κύκλο. Ο σχηματισμός του τριγώνου γίνεται από τα χέρια του Χριστού και ο κύκλος από το κεφάλι Του. Ως προς το τρίγωνο, αυτό ενδεχομένως να είναι αναφορά στην Αγία Τριάδα, ενώ ως προς τον κύκλο ενδεχομένως οδηγεί στην πλατωνική σκέψη.
Μόλις άρχισε να βραδυάζει ("Ὀψίας γενομένης", Μτ. 27,57-59), πριν τη δύση του ηλίου. Είναι ακόμη Παρασκευή, δηλ. Προσάββατο και ταυτοχρόνως πρώτη ημέρα των Αζύμων (Βλ. ΕΔΩ) και σύμφωνα με το Δευτ. 21,22-23, το σώμα του νεκρού απηγορεύετο να παραμείνει άταφο κατά τη διάρκεια της νύχτας. Η ταφή, επίσης, έπρεπε να έχει τελειώσει πριν από την έναρξη της αργίας του Σαββάτου.
Ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας, ήταν, όπως και ο Νικόδημος (Ιω. 19,39) μέλος (βουλευτής) του Μεγάλου Συνεδρίου (Βλ. Μεγάλο Συνέδριο ΕΔΩ) της Ιερουσαλήμ. Εν τούτοις, όπως προσθέτει ο Λουκάς, όχι μόνον δεν ήταν σύμφωνος με την στάση του Συνεδρίου έναντι του Ιησού, αλλά ήταν και μαθητής του Ιησού (Ματθαίος, Ιωάννης). Ίσως γι'αυτό ο Ματθαίος αποσιωπών την βουλευτική του ιδιότητα προτιμά να αναφέρει απλώς ότι ήταν ένας "πλούσιος" μαθητής, για να μη χρεωθεί η καταδίκη του Ιησού και σε μαθητή του Ιησού. Δεν ήταν ανάγκη, όμως, να παρευρίσκετο υποχρεωτικά στη δίκη του Ιησού. Με την λέξη "εὐσχήμων" εννοείται ο εξέχων, ο επιφανής. Η διατύπωση του Μάρκου "ὅς καὶ αὐτὸς ἦν προσδεχόμενος τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ", δεν είναι ξεκάθαρη. Θα μπορουσε να σημαίνει από απλώς πιστός Φαρισαίος, μέχρι και μαθητής του Ιησού, υπό την έννοιαν ότι θεωρούσε τον Ιησού ως φορέα της βασιλείας. Η Αριμαθαία είναι ίσως η Ramah, Ramathaim-zophim, 40 χλμ βορειοδυτικά της Ιερουσαλήμ (Α΄ Βασ. = Α΄ Σαμ. 1,1 και 19 "Ἀρμαθαΐμ" Ο΄) ή η σημ. Ραμάλλα, βόρεια της Ιερουσαλήμ.
Ο Νικόδημος είναι ο Φαρισαίος, με τον οποίο ο Ιησούς είχε έναν βαρυσήμαντο διάλογο στο Κεφ. 3 του Ιωάννη. Μολονότι και οι δύο παρέμεναν μέχρι εκείνη την στιγμή συμπαθούντες ή κρυφοί μαθητές του Ιησού, την ύστατη στιγμή λαμβάνουν το θάρρος να βγουν (και οι δύο κατά τον Ιωάννη) ανοιχτά και να αναλάβουν την κήδευση του σώματος του Ιησού, πράξη η οποία ισοδυναμεί με ομολογία.
Σμύρνα, είναι ρητίνη από τον βλαστό του ποώδους φυτού βαλσαμόνδενδρο ή μύρρα.
Αλόη, είναι αρωματική ρητίνη από την ξυλαλόη, το "ἀγάλλοχον". Και οι δύο αρωματικές αυτές ύλες χρησιμοποιούντο στην Αίγυπτο, συν τοις άλλοις, και για την ταρίχευση των νεκρών. Είχαν χρησιμοποιηθεί στην ταρίχευση του Μ.Αλεξάνδρου (Ψευδο-Καλλισθένους, Ιστ. Μεγ. Αλεξ. 3,34). Η ποσότητα που αναφέρει ο Ιωάννης, 100 ρωμαϊκές λίτρες (1 λ. = 327,45 γρ.) είναι τεράστια και ισοδυναμεί με 32,745 κιλά. Τέτοια ποσότητα παραπέμπει περίπου σε βασιλική ταφή, αν και υπολείπεται σαφώς από την ποσότητα των αρωμάτων, που για την μεταφορά της χρειάσθηκαν πεντακόσιοι δούλοι στην κηδεία του Ηρώδη του Μεγάλου (Ιωσ. Ιουδ. Αρχ. 17,199).
Ο Πιλάτος δικαίως απόρησε πόσο γρήγορα πέθανε ο Ιησούς, καθ'όσον η σταύρωση προκαλούσε πολύ αργό θάνατο. Γι' αυτό συμβουλεύθηκε τον επικεφαλής του εκτελεστικού αποσπάσματος εκατόνταρχο, πριν δώσει την συγκατάθεσή του για την ταφή. Επιπλέον, επειδή ο Ιησούς είχε καταδικασθεί ως ψευδομεσσίας, άρα επαναστάτης, ο Πιλάτος εδικαιούτο, εάν ήθελε, να μην επιτρέψει καθόλου την ταφή του Ιησού. Το γεγονός ότι συγκατετέθη, μπορεί να σημαίνει ότι τον θεωρούσε, αυτόν και τους οπαδούς του, ακίνδυνο, ότι δεν είχε πεισθεί από τις κατηγορίες των ιουδαϊκών αρχών. Μπορεί, όμως, απλώς να σημαίνει ότι σεβόταν τις τοπικές συνήθειες των ιουδαίων, οι οποίοι θα είχαν πρόβλημα, αν ο Ιησούς παρέμενε άταφος, εξαιτίας του Δευτ. 21,22-23.
Ο τάφος ήταν λαξευτός και έκλεινε με την βοήθεια ενός μεγάλου κυκλικού λίθου. Ένας τέτοιος ακριβός τάφος θα ταίριαζε περισσότερο στον πλούσιο και βουλευτή Ιωσήφ, παρά στην οικογένεια του Ιησού. Συνεπώς, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ήταν δικός του. Τέτοιοι τάφοι υπάρχουν ακόμα έξω από την παλαιά πόλη της Ιερουσαλήμ. Οι γυναίκες παρακολουθούσαν συν τοις άλλοις και για να θυμούνται την ακριβή θέση του τάφου.
Η φράση του Λουκά "καὶ σάββατον ἐπέφωσκεν", ηχοί κάπως παράξενα, γιατί εδώ πρόκειται για τη δύση του ηλίου και την έναρξη του Σαββάτου. Ίσως, όμως, να ήταν μιά συνηθισμένη έκφραση του "απρόσεκτου" καθημερινού λεξιλογίου.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Σταματίου Ν. Χατζησταματίου "Το Πάθος του Ιησού Χριστού στα Ευαγγέλια", Αθήνα 2007.