Το ψηφιδωτό «Η ομορφιά του Δυρραχίου»
Ένα μωσαϊκό του 4ου-3ου αιώνα π.Χ. ανακαλύφθηκε τυχαία κατά τη διάρκεια κατασκευής μιας οχύρωσης από τον αυστριακό στρατό, στο Δυρράχιο της Αλβανίας, κατά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο, το 1916.
Από τότε το θαυμάσιο ψηφιδωτό έγινε γνωστό στον επιστημονικό κόσμο ως «Η ομορφιά του Δυρραχίου» και είναι ένα από τα παλαιότερα και πιο διατηρητέα που έχουν βρεθεί ποτέ στην Αλβανία, και στολίζει σήμερα στην είσοδο του Εθνικού Μουσείου των Τιράνων.
Το αρχαίο ψηφιδωτό δεν χάθηκε με την πάροδο του χρόνου από την εμμονή του διακεκριμένου αρχαιολόγου Βαγγέλ Τότσι- Vangjel Toçi που το έφερε στο φως το 1959 και αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά μνημεία της αρχαιότητας στην Αλβανία.
Ο διακεκριμένος Αλβανός αρχαιολόγος μελέτησε προσεκτικά τις περιγραφές ενός Αυστριακού αρχαιολόγου που ανέφερε για το μωσαϊκό που βρέθηκε τη δεύτερη δεκαετία του 20ου αιώνα στο Δυρράχιο.
Ο Αυστριακός στο πόνημά του, ανέφερε ότι είχαν εντοπίσει ένα μεγάλο ψηφιδωτό του 4ου-3ου αιώνα π.Χ. κατά την κατασκευή μια οχυρωματικής θέσης κοντά στο λιμάνι του Δυρραχίου το 1916.
Τότε ο Αυστριακός αρχαιολόγος, Camillo Prashnicher, ήταν αξιωματικός του αυστριακού στρατού και έδειξε εξαιρετική φροντίδα ώστε να διατηρηθεί το αρχαίο ψηφιδωτό. Μάλιστα το είχε φωτογραφίσει και τη φωτογραφία του την μετέφερε στο βιβλίο που έγραψε μαζί με έναν άλλο αρχαιολόγο τον Shober για τα αρχαία μωσαϊκά. Το ψηφιδωτό του Δυρραχίου το αποκαλούσε αριστούργημα αρχαίας τέχνης και για να μην καταστραφεί το επικάλυψε με παχύ στρώμα χώματος.
Έμεινε καλυμμένο επί 33 χρόνια, μέχρι που το έφερε στο φως ο Αλβανός αρχαιολόγος Βαγγέλ Τότσι.
Το μωσαϊκό εντοπίστηκε κοντά στα θεμέλια ενός διώροφου σπιτιού , μόλις 150 μέτρα από το κτήριο του θεάτρου «AleksandërMoisiu».
Το ψηφιδωτό έχει ελλειπτικό σχήμα με διάμετρο 5,1 μέτρα και καταλαμβάνει έκταση περίπου 9 τετραγωνικών μέτρων. Στο κέντρο υπάρχει το σχήμα μιας νεαρής γυναίκας και ένα όμορφο τοπίο γεμάτο μπουμπούκια και ροδοπέταλα.
Το ψηφιδωτό ονομάστηκε «Η ομορφιά του Δυρραχίου», ένα μεταφορικό όνομα για τις γυναίκες της αρχαίας ιλλυρικής πόλης του Δυρραχίου.
Κατά την αρχαιότητα κοσμούσε ένα ιδιωτικό λουτρό πολυτελείας στην αρχαία πόλη. Είναι δημιουργημένο από φυσικό βότσαλο σε διάφορα χρώματα που συνδέονται μεταξύ τους αρμονικά με μεγάλη δεξιοτεχνία, παρέχοντας, έτσι, ποιότητα στην κατασκευή του.
Το 1982 το ψηφιδωτό μεταφέρθηκε από το Δυρράχιο και κόσμησε την κύρια αίθουσα στην είσοδο του Αρχαιολογικού Εθνικού Μουσείου Ιστορίας των Τιράνων.
