Η απόφαση του Μεγάλου Συνεδρίου για τη δολοφονία του Χριστού

Ο Ιησούς θα συλληφθεί και θα σταυρωθεί ακριβώς μέσα στο Πάσχα, σύμφωνα με την απόφαση του Σανχεντρίν (Μεγάλο Συνέδριο) του ανώτατου διοικητικού, δικαστικού, πολιτικού και θρησκευτικού οργάνου του απανταχού ιουδαϊσμού.
Οι Φαρισαίοι, όπως και οι Σαδδουκαίοι και οι Εσσαίοι, εμφανίζονται ως πολιτικοθρησκευτικές παρατάξεις ή κόμματα περί τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. 

Γράφει η Ελένη Δραμπάλα 

Ερμηνευτικά σχόλια σύμφωνα με τους Συνοπτικούς

(Ματθ. 26)

ΚΑΙ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν ὁ ᾿Ιησοῦς πάντας τοὺς λόγους τούτους εἶπε τοῖς μαθηταῖς αὐτοῦ· 2 οἴδατε ὅτι μετὰ δύο ἡμέρας τὸ πάσχα γίνεται, καὶ ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου παραδίδοται εἰς τὸ σταυρωθῆναι. 3 τότε συνήχθησαν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ πρεσβύτεροι τοῦ λαοῦ, εἰς τὴν αὐλὴν τοῦ ἀρχιερέως τοῦ λεγομένου Καϊάφα, 4 καὶ συνεβουλεύσαντο ἵνα τὸν ᾿Ιησοῦν δόλῳ κρατήσωσι καὶ ἀποκτείνωσιν. 5 ἔλεγον δέ· μὴ ἐν τῇ ἑορτῇ, ἵνα μὴ θόρυβος γένηται ἐν τῷ λαῷ.

(Μάρκ. 14)

ΗΝ δὲ τὸ πάσχα καὶ τὰ ἄζυμα μετὰ δύο ἡμέρας. καὶ ἐζήτουν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς πῶς αὐτὸν ἐν δόλῳ κρατήσαντες ἀποκτείνωσιν. 2 ἔλεγον δὲ μὴ ἐν τῇ ἑορτῇ, μήποτε θόρυβος ἔσται τοῦ λαοῦ.

(Λουκά 22)

ΗΓΓΙΖΕ δὲ ἡ ἑορτὴ τῶν ἀζύμων ἡ λεγομένη πάσχα.

2 καὶ ἐζήτουν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ γραμματεῖς τὸ πῶς ἀνέλωσιν αὐτόν· ἐφοβοῦντο γὰρ τὸν λαόν.

Η πρόρρηση του πάθους στους μαθητές σκοπό έχει να δείξει ότι όλα όσα επακολουθήσουν είναι μέσα στο Σχέδιο του Θεού κι ότι ο Ιησούς, το κεντρικό πρόσωπο των γεγονότων, είναι κύριος της ιστορίας. Αντιθέτως, τα σχέδια της σύλληψης και θανάτωσης του Ιησού, όχι κατά τη διάρκεια της εορτής, για να μην εμποδισθεί από το συρρέον πλήθος ή για να μη προκληθεί τυχόν εξέγερση λόγω της δημοφιλίας του Ιησού, δεν θα πραγματοποιηθούν, αλλά θα γίνει ακριβώς το αντίθετο: ο Ιησούς θα συλληφθεί και θα σταυρωθεί ακριβώς μέσα στο Πάσχα.

Η σύσκεψη των ιουδαϊκών Αρχών, σύμφωνα με τον Ματθαίο, έγινε στο σπίτι του Καϊάφα, ο οποίος είχε διορισθεί μέγας αρχιερέας το 18 μ.Χ., από τον προκάτοχο του Πιλάτου (26-36 μ.Χ.), τον Βαλέριο Γράτο (Valerius Gratus 15-26 μ.Χ.), μέχρις ότου παύθηκε από τον Βιτέλλιο (Vitellius) το 36 μ.Χ. (Ιωσήπου, Αρχαιολογία 18,2,2 και 18,4,3). Ο Καϊάφας είναι ακόμη αρχιερέας, όταν ο Πέτρος και ο Ιωάννης προσήχθησαν ενώπιον του Συνεδρίου. Πιθανώς και επί του πρωτομάρτυρος Στεφάνου. Δεν αποκλείεται, ο αρχιερέας, από τον οποίο ο Παύλος ζήτησε επιστολές προς τις συναγωγές της Δαμασκού για τη σύλληψη των εκεί χριστιανών, να είναι ο ίδιος ο Καϊάφας. 

Το 1990 ανακαλύφθηκε τυχαία το οστεοφυλάκιο του Καϊάφα, 3 χλμ νότια της Ιερουσαλήμ, με την επιγραφή "Yehosef bar Qayyafa". Η φράση του Ιωάννη "ἀρχιερεὺς ὤν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου" σημαίνει απλώς ότι ήταν αρχιερέας εκείνη τη μοιραία χρονιά. Οι εκάστοτε αρχιερείς ήταν δοτοί της ρωμαϊκής εξουσίας και παρέμεναν στη θέση τους όσο εξυπηρετούσαν τα συμφέροντα της ρωμαϊκής πολιτικής. 

Ο πληθυντικός "οἱ ἀρχιερεῖς", εννοεί το αρχιερατικό συμβούλιο, συμπεριλαμβανομένου και του αρχιερέως. Ο διοικητικός αυτός θεσμός είναι ελληνιστικής καταγωγής και αντιστοιχεί στο διοικητικό συμβούλιο των ελληνιστικών πόλεων, τη Βουλή ή το "κοινὸν τῶν ἱερέων" (Ιωσήπου, Ιουδ. Αρχαιολογία 13, 166, Πρ. 19,14). Απετελείτο από δέκα μέλη αριστοκρατικής προελεύσεως, ιερείς και επιχειρηματίες λαϊκούς, "τοὺς πρώτους δέκα" (Ιωσ. Ιουδ. Αρχ. 20,194, λατ. decem primi). 

Οι "ἀρχιερεῖς" μαζί με τους "γραμματεῖς" και τους "πρεσβυτέρους" του λαού συγκροτούσαν το Μεγάλο Συνέδριο (εβρ. Σανχεντρίν), το ανώτατο διοικητικό, δικαστικό, πολιτικό και θρησκευτικό όργανο του απανταχού ιουδαϊσμού. 

Οι "γραμματεῖς" ήταν οι νομοδιδάσκαλοι, γνωστοί και ως "σοφοί" ή "ραββί". 

Οι "πρεσβύτεροι" ήταν διακεκριμένα μέλη της αριστοκρατίας. 

Σε πλήρη σύνθεση το Συνέδριο περιελάμβανε εβδομήντα ένα (71) μέλη (Mishna, Sanhedrin 1,6, επί τη βάσει των "ἑβδομήκοντα ἀνδρῶν ἀπό τῶν πρεσβυτέρων Ἰσραήλ" του Αρ. 11,16 συν τον Μωϋσή). Συνεδρίαζε στο κτήριο της Βουλής, νοτιοδυτικά του Ναού των Ιεροσολύμων (Ιωσ., Περί του Ιουδ. Πολέμου 5,144). Εν τούτοις, η πλήρης σύνθεση ήταν απαραίτητη μόνο στις μεγάλες δίκες, που επέσυραν θανατικές ποινές. Ένας μικρός αριθμός μελών ήταν συνήθως αρκετός. Αν η σύσκεψη, η οποία δεν ήταν βεβαίως δίκη, έγινε στην αυλή του σπιτιού του Καϊάφα, θα επρόκειτο πιθανότατα για άτυπη σύσκεψη με περιορισμένο ή κατ' επιλογή αριθμό μελών.

Η χρονολογική διατύπωση του Μάρκου (14,1) και πολύ περισσότερο του Λουκά (22,1), ο οποίος συγχέει το Πάσχα με την εορτή των Αζύμων, κανονικά δεν είναι απολύτως ακριβής. Στην πραγματικότητα επρόκειτο για δύο διαφορετικές εορτές. Το Πάσχα ("Πέσαχ", αραμ. "Πίσχα") ήταν στις 14 του μηνός Νισάν (Μάρτιος - Απρίλιος), του πρώτου μήνα του θρησκευτικού ημερολογίου, ενώ η εορτή των Αζύμων ("Ματσώτ ή -ώθ") άρχιζε στις 15 και διαρκούσε επτά ημέρες μέχρι την 21 του μηνός (Εξ. 12,6, 15, Λευ. 23,5-9). Εν τούτοις, και ο Ιουδαίος ιστορικός Ιώσηπος χρησιμοποιεί ακριβώς την ίδια "χαλαρή" ορολογία: "καὶ δὴ τῆς τῶν ἀζύμων ἐνστάσης ἑορτῆς, ἤ πάσχα παρά Ἰουδαίοις καλεῖται" (Ιουδ. Αρχαιολογία 2,10), "κατὰ τὸν καιρὸν τῆς τῶν ἀζύμων ἑορτῆς, ἥν πάσχα λέγομεν" (14,21), "τῶν ἀζύμων τῆς ἑορτῆς ἀγομένης, ἥν πάσχα καλοῦμεν ἐκ μέσης νυκτός" (Ιουδ. Αρχ. 18,29). 

Σύμφωνα με το ιουδαϊκό ημερολόγιο, η ημέρα άρχιζε και τελείωνε με τη δύση του ηλίου, επομένως η 14η του μηνός τελείωνε την ίδια ακριβώς ώρα που άρχιζε η 15η του μηνός, περίπου στις 6 το απόγευμα. Η σύγχυση, ως προς την ορολογία, δεν προήρχετο μόνο από το γεγονός ότι το πασχάλειο δείπνο ετελείτο μετά τη δύση της 14ης του μηνός, δηλ. το βράδυ της 15ης και, επομένως, συνέπιπτε με την αρχή της εορτής των Αζύμων, αλλά είναι παλαιότερη. Ανάγεται στη σύγχυση δύο διαφορετικών παραδόσεων της Πεντατεύχου. Κατά την παλαιότερη (Εξ. 12,6.8.18) το Πάσχα προσδιορίζεται στις 14 Νισάν, ενώ κατά τη νεώτερη, η οποία και επεκράτησε τελικά (Λευ. 23,5 εξ. Αρ. 28,16 εξ.), το Πάσχα προσδιορίζετο στις 15 Νισάν. Η έκφραση "μετὰ δύο ἡμέρας" μπορεί βεβαίως να σημαίνει ότι η πρόρρηση του πάθους έγινε στις 13 Νισάν, αλλά μάλλον εννοεί στις 14 Νισάν, καθώς η ανάλογη έκφραση "μετᾶ τρεῖς ἡμέρας ἀναστῆναι" (Μκ. 8,31) εννοεί ουσιαστικά δύο ημέρες μετά την Παρασκευή, δηλ. την Κυριακή. Στη μέτρηση προσμετράται και η ημέρα αφετηρίας, η Παρασκευή. 

"Ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου" [εβρ. ben (ha)adam, αραμ. bar nasha] είναι ιδιωματισμός, που στα εβραϊκά σημαίνει απλώς "ο άνθρωπος". Στο όραμα του Δαν. 7,13, μιά ουράνια μορφή "ὡς υἱὸς ἀνθρώπου" κατέρχεται στο τέλος των ημερών ως εκπρόσωπος "τῶν ἁγίων τοῦ Ὑψίστου", του λυτρωμένου Ισραήλ. Αυτήν ακριβώς την ιδιότητα υπαινίσσεται η χρήση του τίτλου αυτού εκ μέρους του Ιησού στα ευαγγέλια. Το νέο στοιχείο, όμως, που προσδίδει στον τίτλο ο Ιησούς, είναι ότι τον συνδέει με το πάθος του, συνδυάζοντας το περιεχόμενό του με τον "πάσχοντα δοῦλο τοῦ Θεοῦ" του Ησαία 53.

Ερμηνευτικά σχόλια σύμφωνα με τον Ιωάννη

(Ἰω. 11)

47 Συνήγαγον οὖν οἱ ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι συνέδριον καὶ ἔλεγον· τί ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος ὁ ἄνθρωπος πολλὰ σημεῖα ποιεῖ; 48 ἐὰν ἀφῶμεν αὐτὸν οὕτω, πάντες πιστεύσουσιν εἰς αὐτόν, καὶ ἐλεύσονται οἱ Ρωμαῖοι καὶ ἀροῦσιν ἡμῶν καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ ἔθνος. 49 εἷς δέ τις ἐξ αὐτῶν Καϊάφας, ἀρχιερεὺς ὢν τοῦ ἐνιαυτοῦ ἐκείνου, εἶπεν αὐτοῖς· ὑμεῖς οὐκ οἴδατε οὐδέν,

Οι "ἀρχιερεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι" δεν φαίνεται να αμφισβητούν ότι ο Ιησούς όντως "πολλὰ ποιεῖ σημεῖα". Εκείνο που αμφισβητούν είναι ότι ο Ιησούς είναι ο Μεσσίας. Φοβούνται μήπως ο λαός παρασυρόμενος από έναν ψευδομεσσία ξεσηκωθεί κατά των Ρωμαίων κατακτητών και προκαλέσει την εκδικητική μανία τους. 

Ο Καϊάφας αναδεικνύεται σε δραματικό πρόσωπο, που η ιστορία ξεγλυστράει μέσα από τα χέρια του, κοιτάζοντάς τον πίσω της ειρωνικά. Χωρίς ο ίδιος να το συνειδητοποιεί, η αρχιερατική του ιδιότητα τον καθιστά προφήτη, μέσω του οποίου φανερώνεται το σχέδιο του Θεού. 

Ο Ιησούς πράγματι πέθανε υπερ του έθνους του, και όχι μόνον υπερ του έθνους του, αλλά όχι έτσι όπως ήλπιζε ο Καϊάφας. Οι δε Ρωμαίοι, τελικά, πράγματι "ἀροῦσιν καὶ τὸν τόπον καὶ τὸ ἔθνος", καταπνίγοντας στο αίμα την ιουδαϊκή επανάσταση του 66-70 μ.Χ. Η φράση "συμφέρει ὑμῖν ἵνα εἷς ἄνθρωπος ἀποθάνῃ ὑπὲρ τοῦ λαοῦ" είναι γνωστή ραββινική αντίληψη και υπάρχει στο Midrash Genesis Rabah 94,9. 

Οι Φαρισαίοι, όπως και οι Σαδδουκαίοι και οι Εσσαίοι, εμφανίζονται ως πολιτικοθρησκευτικές παρατάξεις ή κόμματα περί τα μέσα του 2ου αιώνα π.Χ. 

Οι Σαδδουκαίοι προέρχονται από την αριστοκρατική τάξη και μονοπωλούν την ηγεσία του Μεγάλου Συνεδρίου, ενώ 

Οι Φαρισαίοι ανήκουν κυρίως στη μεσαία τάξη. 

Ο θεσμός των "γραμματέων", δηλ. των νομοδιδασκάλων, είναι οπωσδήποτε πολύ παλαιότερος των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων, αλλά προϊόντος του χρόνου οι περισσότεροι "γραμματεῖς" προσχωρούν όλο και περισσότερο στην παράταξη των Φαρισαίων, στην παράταξη που τελικά επεκράτησε και διαμόρφωσε τον μεταγενέστερο ιουδαϊσμό. Στην εποχή του Χριστού "γραμματεῖς και Φαρισαῖοι" είναι ήδη έννοιες σχεδόν ταυτόσημες. 

Η "πόλις Ἐφραίμ" είναι πιθανώς η Αφρά (Ιησ. Ν. 18,23 Ο΄, εβρ. Οφρά) του Ευσεβίου [Ονομαστικόν 28 "Ἀφρά. κλήρου Βενιαμίν. καὶ νῦν ἐστι κώμη Αἰφραίμ τῆς Βηθὴλ ἀπὸ σημείων (= ρωμ. μίλια) ε΄ προς ἀνατολάς"], το "πολίχνιον" Ἐφραίμ του Ιωσήπου (Ιουδ. Πόλμ 4,551). Ταυτίζεται με το σημερινό Et-Taiyibeh στην ορεινή περιοχή 24 χλμ βορειοανατολικά της Ιερουσαλήμ και 7,5 χλμ βορειοανατολικά της Βαιθήλ. 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 

Σταματίου Ν. Χατζησταματίου "Το Πάθος του Ιησού Χριστού στα Ευαγγέλια", Αθήνα 2007.  

Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ (8 ημέρες πριν το άγιο Πάσχα)

"Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, αλλά πορεύομαι ἵνα ἐξυπνήσω αὐτόν ... Λάζαρε, δεῦρο ἔξω" (Ιωαν. ια΄, 11-43). 

Θρηνεῖς Ἰησοῦ, τοῦτο θνητῆς οὐσίας.

Ζωοῖς φίλον σου, τοῦτο θείας Ἰσχύος.

Γράφει η Ελένη Δραμπάλα

Η ΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ο Λάζαρος ήταν φίλος του Χριστού, ενώ ο ίδιος φιλοξενήθηκε αρκετές φορές από τις αδελφές του Μάρθα και Μαρία στη Βηθανία πλησίον των Ιεροσολύμων, όπως αναφέρει ο Λουκάς στο Ευαγγέλιό του («γυνή δέ τις ὀνόματι Μάρθα ὑπεδέξατο αὐτόν εἰς τόν οἶκον αὐτῆς. καί τῇδε ἦν ἀδελφή καλουμένη Μαρία ἥ καί παρακαθίσασα παρά τούς πόδας τοῦ Ἰησοῦ ἤκουε τόν λόγον αὐτοῦ. ἡ δέ Μάρθα περιεσπᾶτο περί πολλήν διακονίαν ...» Λουκ. ι΄, 38-40,), ο δε Ιωάννης ο Ευαγγελιστής αναφέρει το γεγονός της ανάστασης της Λαζάρου και την διακονία των δύο αδελφών («οὖν Ἰησοῦς πρό ἕξ ἡμερῶν τοῦ πάσχα ἦλθεν εἰς Βηθανίαν, ὅπου ἦν Λάζαρος ὁ τεθνηκώς, ὅν ἤγειρεν ἐκ νεκρῶν. ἐποίησαν οὖν αὐτῷ δεῖπνον ἐκεῖ, καί ἡ Μάρθα διηκόνει· ὁ δέ Λάζαρος εἷς ἦν τῶν ἀνακειμένων σύν αὐτῷ. ἡ οὖν Μαρία, λαβοῦσα λίτραν μύρου νάρδου πιστικῆς πολυτίμου, ἤλειψε τούς πόδας τοῦ Ἰησοῦ και ἐξέμαξε ταῖς θριξίν αὐτῆς τούς πόδας αὐτοῦ· ἡ δέ οἰκία ἐπληρώθη ἐκ τῆς ὀσμῆς τοῦ μύρου» Ιωαν. ιβ΄, 1-3). Φθάνοντας ο Ιησούς στη Βηθανία και παρηγορώντας τις αδελφές του νεκρού επί τέσσερις ημέρες Λαζάρου, ζήτησε να του δείξουν τον τάφο του. Δακρυσμένος διέταξε να μετακινήσουν την ταφόπλακα και ευχαριστώντας τον Θεό και Πατέρα φώναξε δυνατά «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω» (Ιωαν. ια΄ 43). Τότε ο επί τετραήμερον νεκρός εμφανίστηκε μπροστά στο πλήθος με τα σάβανα, ενώ ο Ιησούς διέταξε να τον λύσουν και να τον αφήσουν να πάει σπίτι του μόνος χωρίς βοηθούς («καί ἐξῆλθεν ὁ τεθνηκώς δεδεμένος τούς πόδας καί τάς χεῖρας κειρίαις, καί ἡ ὄψις αὐτοῦ σουδαρίῳ περιεδέδετο. λέγει αὐτοῖς ὁ Ἰησοῦς· λύσατε αὐτόν καί ἄφετε ὑπάγειν» Ιωαν. ια΄, 44). 

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ 

(1) Η Βηθανία (ἑβραϊστί Beth-Hini) βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο του Όρους των Ελαιών και περίπου 3 χλμ ανατολικά της Ιερουσαλήμ, ενώ δεν σχετίζεται με την «πέραν του Ιορδάνου» Βηθανία (αναφορά του Ιωάννη στο Ευαγγέλιο 1, 28). Ταυτίζεται, όμως, με την el-Azariyeh, το Λαζάριον του 5ου μ.Χ. αιώνα (Παλλαδίου, Λαυσιακόν 44,5), όπου υπάρχουν αρκετοί λαξευτοί τάφοι, μεταξύ των οποίων «δείκνυται εἰσέτι καί νῦν ὁ Λαζάρου τόπος» (Εὐσεβίου, Ὀνομαστικόν 58). 

(2) Το «ἀλάβαστρον μύρου νάρδου πιστικῆς» ενδεχομένως ήταν μια μικρή σφραγισμένη φιάλη με άρωμα μιας δόσης, το οποίο χρησιμοποιούσαν σπάζοντας το φιαλίδιο. Συνήθιζαν να αρωματίζουν τους συνδαιτυμόνες στα δείπνα («ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξεναντίας τῶν θλιβόντων με· ἐλίπανας ἐν ἐλαίῳ τήν κεφαλήν μου ...» πρβλ. Ψαλμοί κβ΄, 5). 

(3) Η «νάρδος» είναι αρωματικό φυτό της συνομοταξίας βαλεριάνας, αυτοφυές στις Ινδίες, από τις ρίζες του οποίου παρήγετο αρωματικό λάδι. 

(4) Η «πιστική» ενδεχομένως να σημαίνει «γνήσια», είναι όμως πιθανό να είναι η ίδια ονομασία του μύρου («πιστικήν νάρδον νοεῖ ἤτοι εἶδος νάρδου οὕτω λεγόμενον πιστικήν ἤ τήν ἄδολον νάρδον», Θεοφύλακτος, PG 123, 645b), πιθανώς μια παραφθορά του spicatum (Γαληνού, Περί συνθέσεως φαρμάκων τῶν κατά τόπους 12, 604: ’’τά πολυτελῆ μύρα τῶν γυναικῶν, ἅ καλοῦσιν αὗται σπικάτα καί φουλιάτα’’) ή «πιστική» (ἀραμαϊστί pistaqa = πιστάκια), που προέρχεται είτε από το δένδρο pistachio, είτε από τον ινδικό όνομα της νάρδου picçita (βλ. BDAG). 

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΣΤΑΣΗ 

Οι αρχιερείς και οι Φαρισαίοι θορυβήθηκαν με το γεγονός της Ανάστασης και αποφάσισαν να σκοτώσουν τον Ιησού («συνήγαγον οὖν οἱ ἀρχιερεῖς καί οἱ Φαρισαῖοι συνέδριον καί ἔλεγον· τί ποιοῦμεν, ὅτι οὗτος πολλά σημεῖα ποιεῖ; ... δεδώκεισαν δέ οἱ ἀρχιερεῖς καί οἱ Φαρισαῖοι ἐντολήν ἵνα ἐάν τις γνῷ ποῦ ἐστι, μηνύσῃ, ὅπως πιάσωσιν αὐτόν» Ιωαν. ια΄, 46-57), αλλά και τον Λάζαρο («ἐβουλεύσαντο δέ οἱ ἀρχιερεῖς ἵνα καί τόν Λάζαρον ἀποκτείνωσιν» Ιωαν. ιβ΄, 10). 

Όπως παραδίδεται από τον Άγιο Επιφάνιο επίσκοπο Κωνσταντίας της Κύπρου (367-403), ο δίκαιος Λάζαρος ήταν τότε 30 ετών και έζησε άλλα 30 χρόνια μετά την ανάστασή του. Μία άλλη παράδοση αναφέρει ότι ο Λάζαρος κατέφυγε στο Κίτιο της Κύπρου το 33 μ.Χ., προκειμένου να αποφύγει το μίσος των αρχιερέων και εκεί συναντήθηκε με τους αποστόλους Παύλο και Βαρνάβα, οι οποίοι τότε μετέβαιναν από τη Σαλαμίνα στην Πάφο, και χειροτόνησαν τον Λάζαρο ως πρώτο επίσκοπο Κιτίου, Εκκλησία την οποία είχε ιδρύσει ο ίδιος και ως στοργικός ποιμένας πρόσφερε την αγάπη του 18 χρόνια, δηλ. μέχρι το τέλος της ζωής του. Άλλες πάλι παραδόσεις θεωρούν ότι ήταν σκυθρωπός και αγέλαστος, υπονοώντας ότι αυτό οφείλετο σ’ αυτά που είχε δει κατά την τετραήμερη παραμονή του στον Άδη. Σύμφωνα με τις ίδιες παραδόσεις, αναφέρεται επίσης ότι δεν γέλασε ποτέ στη ζωή του παρά μία φορά, όταν είδε κάποιον να κλέβει ένα πήλινο αγγείο και σχολίασε εν είδει αποφθέγματος: «το ένα χώμα κλέβει το άλλο». 

Ο βίος του στη γη έλαβε τέλος στην Κύπρο το έτος 63 μ.Χ., ενώ οι πιστοί τον έκλαψαν και τον κήδεψαν με τιμές σε μια σαρκοφάγο από κυπριακό μάρμαρο, στην οποία έγραψαν εβραϊστί: «Λάζαρος ο τετραήμερος και φίλος Χριστού». Πάνω απ’ αυτή τη σαρκοφάγο έκτισαν έναν ωραιότατο ναό, ο οποίος ανακαινίστηκε γύρω στα 1750 μ.Χ. 

Η ανακομιδή του ιερού λειψάνου του Λαζάρου έγινε από το Κίτιο στην Κωνσταντινούπολη το έτος 890 μ.Χ. και τιμάται από την Εκκλησία τη 17η Οκτωβρίου, μετά από εντολή του αυτοκράτορα Λέοντα ΣΤ΄ του Σοφού, του οποίου σύνθεση είναι τα ιδιόμελα στον εσπερινό του Λαζάρου. Ο αυτοκράτορας, ως αντάλλαγμα της μεταφοράς του λειψάνου στην Κωνσταντινούπολη, έστειλε χρήματα και τεχνίτες στην Κύπρο, όπου έκτισαν το μεγαλοπρεπή ναό του αγίου, ο οποίος διατηρείται μέχρι σήμερα στη Λάρνακα. Οικοδόμησε δε στην Κωνσταντινούπολη μονή επ' ονόματι του Λαζάρου, όπου εναπόθεσε το ιερό λείψανο. Στην ίδια μονή μεταφέρθηκε αργότερα από την Έφεσο και το λείψανο της αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής, ενώ κατά τους βυζαντινούς χρόνους υπήρχε η συνήθεια να εκκλησιάζεται στη μονή το Σάββατο του Λαζάρου ο ίδιος ο αυτοκράτορας. 

ΕΥΡΗΜΑTA ΛΕΙΨΑΝΩΝ 

Την 23η Νοεμβρίου 1972, ένας επιστάτης του Τμήματος Αρχαιοτήτων βρήκε μία σαρκοφάγο με οστά κάτω από την κολώνα η οποία στήριζε την πλάκα της Αγίας Τράπεζας. Τα οστά ευρίσκοντο σ’ ένα κιβώτιο ξύλινο, τοποθετημένα στη σαρκοφάγο και είχε χαραχθεί η λέξη "ΦΙΛΙΟΥ". Αυτό το πολύτιμο εύρημα επιβεβαιώνει την παράδοση, ότι δηλαδή δαπάναις του Λέοντα Στ' του Σοφού κτίστηκε ο μεγαλοπρεπής ναός του αγίου στη Λάρνακα, περί το 390 μ.Χ., όπως και στην Κωνσταντινούπολη δεν πήρε όλα τα λείψανα, αλλά μέρος αυτών κι ότι εκείνα τα ευρήματα λειψάνων ανήκουν στον άγιο Λάζαρο. Η θέση, πάντως, που βρέθηκαν τα οστά αποτελεί αυθεντική μαρτυρία και απόδειξη του γεγονότος αυτού. 

Επιπλέον και ο Αρέθας στους Λόγους του αναφέρεται σε «οστά » και «κόνιν» και όχι σε άφθαρτο σκήνωμα, ενώ ρωσική πηγή στη βιβλιοθήκη της Οξφόρδης αναφέρει ότι ένας Ρώσος μοναχός από το Μοναστήρι του Πσκώβ, που επισκέφθηκε κατά το 16ο αιώνα την πόλη της Λάρνακας, προσκύνησε τα οστά του αγίου Λαζάρου και πήρε μαζί του μικρό τεμάχιο από αυτά. Το τεμάχιο διαφυλάσσεται ως σήμερα στο παρεκκλήσιο του αγίου Λαζάρου, στη μονή Πσκώβ. Η δυνατότητα την οποία είχε ο Ρώσος μοναχός να προσκυνήσει τον Άγιο οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η λάρνακα με τα εναπομείναντα λείψανα ήταν θεατή στους προσκυνητές τουλάχιστον μέχρι τον 16ο αιώνα. Αργότερα σε απροσδιόριστο χρόνο, οι Κιτιείς τα έκρυψαν κάτω από την αγία Τράπεζα όπου παρέμεινε μέχρι την ανεύρεσή της το έτος 1972. 

Ο ΤΑΦΟΣ ΤΟΥ ΛΑΖΑΡΟΥ ΣΤΗ ΒΗΘΑΝΙΑ

"Λάζαρος ὁ φίλος ἡμῶν κεκοίμηται, αλλά πορεύομαι ἵνα ἐξυπνήσω αὐτόν ... Λάζαρε, δεῦρο ἔξω" (Ιωαν. ια΄, 11-43). 

Στη σημερινή του μορφή το μνημείο έχει αρκετό βάθος και για να φθάσει κάποιος στο χώρο της κρύπτης πρέπει να κατέλθει αρκετά σκαλοπάτια. Είναι μνημείο σπηλαιώδους μορφής και το πρώτο στοιχείο που μας δίνει ο ευαγγελιστής Ιωάννης είναι ότι αυτό το ταφικό μνημείο του αγίου Λαζάρου «ἦν δέ σπήλαιον», όπου μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι την εποχή του Χριστού υπήρχαν τέτοια μνημεία στην αγία Γη και ότι ο τάφος του αγίου πρέπει να έμοιαζε με αυτόν, διότι από τις φωτογραφίες διαφαίνεται ότι θεωρείται ως ο τάφος του Λαζάρου, ο οποίος ευρίσκεται στο βάθος του μνημείου υπό μορφήν ταφικού δωματίου, ενώ ο χώρος του σπηλαίου ήταν διαμορφωμένος κατάλληλα προκειμένου να δεχθεί τον νεκρό. Οι Εβραίοι δε, απαγόρευαν την εκταφή επειδή θεωρούσαν ότι ήταν βεβήλωση για τον νεκρό, ενώ συνέλεγαν τα οστά και τα τοποθετούσαν σε λίθινα ή πήλινα οστεοφυλάκια, επομένως, οι χώροι ταφής μεγάλων οικογενειών ήταν και ευρύχωροι αλλά και με πολλές θέσεις απόθεσης νεκρών.

________________________________________________

Ἀπολυτίκιον 

Τὴν κοινὴν Ἀνάστασιν πρὸ τοῦ σοῦ πάθους πιστούμενος, ἐκ νεκρῶν ἤγειρας τὸν Λάζαρον Χριστὲ ὁ Θεός· ὅθεν καὶ ἡμεῖς ὡς οἱ παῖδες, τὰ τῆς νίκης σύμβολα φέροντες, σοὶ τῷ νικητῇ τοῦ θανάτου βοῶμεν· Ὠσαννὰ ἐν τοῖς ὑψίστοις, εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος, ἐν ὀνόματι Κυρίου. 

Κοντάκιον 

Ἡ πάντων χαρά, Χριστὸς ἡ ἀλήθεια, τὸ φῶς ἡ ζωή, τοῦ κόσμου ἡ ἀνάστασις, τοῖς ἐν γῇ πεφανέρωται, τῇ αὐτοῦ ἀγαθότητι, καὶ γέγονε τύπος τῆς Ἀναστάσεως, τοῖς πᾶσι παρέχων θείαν ἄφεσιν. 

Ὁ Οἶκος 

Τοῖς Μαθηταῖς ὁ Κτίστης τῶν ὅλων, προηγόρευσε λέγων· Ἀδελφοὶ καὶ γνωστοί, ἡμῶν ὁ φίλος κεκοίμηται, τούτοις προλέγων καὶ ἐκδιδάσκων, ὅτι πάντα γινώσκεις ὡς Κτίστης πάντων· ἄγωμεν οὖν πορευθῶμεν, καὶ ἴδωμεν ξένην ταφήν, καὶ θρῆνον τὸν τῆς Μαρίας, καὶ τὸν τάφον Λαζάρου ὀψώμεθα· ἐκεῖ γὰρ μέλλω θαυματουργεῖν, ἐκτελῶν τοῦ Σταυροῦ τὰ προοίμια, καὶ πᾶσι παρέχων θείαν ἄφεσιν. 

Μεγαλυνάριον 

Ἤγειρας Σωτήρ μου ἐκ τῶν νεκρῶν, Λάζαρον σὸν φίλον, τετραήμερον ὡς Θεός· ὅθεν Ἰουδαίων, ἐξέστησαν οἱ δῆμοι, τῆς δόξης σου Σωτήρ μου, τὸ μεγαλούργημα.

Ελένη Δραμπάλα