Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, κορυφαίος Ισπανός ποιητής, ζωγράφος, δραματουργός, θεατρικός σκηνοθέτης

«Έπειτα κατάλαβα ότι είχα δολοφονηθεί. Με έψαξαν σε καφετέριες, νεκροταφεία και εκκλησίες … αλλά δε με βρήκαν. Δε με βρήκαν ποτέ; Όχι. Ποτέ δε με βρήκαν.» (από τον Ποιητή στη Νέα Υόρκη) Προφητικό; Ίσως. 

Δεν υπήρξε δίκη. Ήταν πολύ νέος. Ο θάνατός του ήταν βάναυσος. Το ξημέρωμα της 19ης Αυγούστου 1936. Το σώμα του δε βρέθηκε ποτέ. Συν το ότι ο Λόρκα υποσχόταν πολλά στη διαμόρφωση και εξέλιξη του ισπανικού πολιτισμού κάνει ακόμα πιο δυσβάσταχτο τον απολογισμό του θανάτου του στους θαυμαστές του. 

“Δε ζει μόνο με ψωμί ο άνθρωπος. Αν ήμουν πεινασμένος και αβοήθητος στο δρόμο, δε θα ζητούσα ένα ψωμί. Θα ζητούσα μισό ψωμί και ένα βιβλίο.”

Μια μεγαλοφυΐα που μετέτρεψε την ταλαιπωρία του σε τέχνη

Ιούλιος 1936. Η Ισπανία πλήττεται από τον Εμφύλιο Πόλεμο μεταξύ Εθνικιστών και Δημοκρατικών. Φρανσίσκο Φράνκο και Μανουέλ Αθάνια αντίστοιχα διασταυρώνουν τα ξίφη τους. Αυτά τα ξίφη θα βρουν πολλά θύματα. Οι περισσότεροι όμως θα συμφωνήσουν ότι ο θάνατος του Λόρκα έκανε την ίδια την Ισπανία το μεγαλύτερο θύμα όλων.

Στα 38 του μόλις χρόνια, ο Λόρκα ήταν ήδη πολυταξιδεμένος και κατασταλαγμένος όσον αφορά τόσο την προσωπική όσο και λογοτεχνική του ταυτότητα. Στο ιστορικό του μετράει πολλές ποιητικές συλλογές, θεατρικά έργα και περιοδείες με τη θεατρική του ομάδα «La Barraca» στις αγροτικές περιοχές της Ισπανίας. Κορυφαίες δημιουργίες του αποτελούν «Το Σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα», «Ο Ματωμένος Γάμος» και η «Γέρμα», τραγωδίες με πυρήνα τους το ανθρώπινο στοιχείο και θέμα τους την κοινωνική καταπίεση πάνω σε αυτό. Οι βασανισμένοι ήρωες του Λόρκα «ανεξήγητα» προσπαθούν να ξεφύγουν από ζωές που δεν επέλεξαν και αγάπες αδιέξοδες. «Ήταν μια ακριβής μεταφορά της θλίψης του, γιατί ήταν μια μεγαλοφυΐα που μετέτρεψε την ταλαιπωρία του σε τέχνη». (Ίαν Γκίμπσον).

Ο Λόρκα δεν υπήρξε ποτέ ενεργό μέλος της πολιτικής. Παρόλα αυτά, το πάθος του για την ελευθερία ήταν γνωστό. «Εγώ πάντα θα είμαι στο πλευρό αυτών που δεν έχουν τίποτα και στους οποίους δεν επιτρέπεται καν να απολαύσουν ειρηνικά το τίποτα που έχουν». Για τους δεξιούς ήταν ένας κομμουνιστής και εχθρός της Εκκλησίας. Λίγο πριν τον Εμφύλιο συντάσσει και μία προκήρυξη κατά του φασισμού. Λόγοι αρκετοί και ικανοί για να τον καταστήσουν ένοχο στα μάτια της τοπικής φασιστικής οργάνωσης των οπαδών του δικτάτορα Φράνκο. Κάνει το λάθος να κυκλοφορεί ελεύθερα στη Γρανάδα, μέρος που ελέγχουν ακροδεξιοί στασιαστές. Οι φαλαγγίτες αρχίζουν να τον ενοχλούν στο σπίτι του. Ο ποιητής, νιώθοντας πως κινδυνεύει, βρίσκει καταφύγιο στο σπίτι ενός φίλου του και μέλος της τοπικής φασιστικής επιτροπής, πιστεύοντας πως δεν θα υποπτεύονταν αυτή την κρυψώνα. Υπολόγισε λάθος. Παρά τις προσπάθειες του φίλου του, ο Λόρκα συλλαμβάνεται και χωρίς να δικαστεί βασανίζεται και δολοφονείται.

Για τους θαυμαστές του Λόρκα, το φασιστικό καθεστώς του Φράνκο (το οποίο προκάλεσε μέχρι και την έως ενός σημείου αποδοκιμασία του Αδόλφου Χίτλερ) δε δίστασε να εκτελέσει ένα διάσημο λογοτέχνη, γνωστής οικογένειας της περιοχής και μέλος της υψηλής κοινωνίας της Ισπανίας. Ο επί 40 χρόνια βιογράφος του όμως, Ίαν Γκίμπσον, υπογραμμίζει πως «η Ισπανία δεν μπορούσε να αποδεχτεί πως ο μεγαλύτερος Ισπανός ποιητής όλων των εποχών ήταν ομοφυλόφιλος. Η ομοφοβία υπήρχε και στα δύο στρατόπεδα του εμφυλίου και ύστερα από αυτόν. Ήταν ένα εθνικό πρόβλημα. Τον Λόρκα τον φθονούσαν για το ταλέντο του, επειδή είχε λεφτά και ήταν επιτυχημένος. Όταν ανέλαβε ο στρατός, η εκτέλεσή του ήταν θέμα χρόνου. Ένας επιτυχημένος, προοδευτικός ομοφυλόφιλος δεν ήταν αποδεκτός στην Ισπανία του Φράνκο». Μάρτυρες της δολοφονίας του λένε πως οι εκτελεστές του καρφίτσωσαν στο πτώμα του ένα σημείωμα που δήλωνε τις πολιτικές του πεποιθήσεις και την ομοφυλοφιλία του.

Ωστόσο, η ομοφυλοφιλία του ως πιθανή αιτία δολοφονίας του άρχισε να εξετάζεται τα τελευταία κυρίως χρόνια και οι σχετικές υποθέσεις είναι λίγο παρακινδυνευμένες. Γεγονός είναι όμως ότι τα ποιήματα του Λόρκα λογοκρίνονταν για να εμφανίζεται ο ίδιος ως «στρέιτ», ακόμα και μετά το '80, όταν πια η σεξουαλική του ταυτότητα είχε γίνει γνωστή. Αφ' ενός γιατί κανείς δεν ήθελε να έρθει σε ρήξη με την οικογένειά του, που προσπαθούσε να εξαλείψει αυτό το δεδομένο από τη ζωή και τη δουλειά του, και αφ' ετέρου γιατί οι περισσότεροι ακαδημαϊκοί φοβούνταν πως οποιαδήποτε νύξη θα τους στερούσε την πρόσβαση στα αρχεία του μεγάλου ποιητή.

«Η ίδια η οικογένεια του ποιητή εμποδίζει τις ανασκαφές.»

Το μεγάλο μυστήριο όμως είναι μέχρι και σήμερα το σημείο ταφής του. Οι προσπάθειες να αποκαλυφθεί ο τάφος του Λόρκα παραμένουν άκαρπες. Η ίδια η οικογένεια του ποιητή εμποδίζει τις ανασκαφές για να μην «ξυθούν» παλιές πληγές. Δεν είναι λίγοι όμως αυτοί που ισχυρίζονται ότι εκείνοι που παρέδωσαν τον ποιητή στους φαλαγγίτες προέρχονταν από τη συντηρητική οικογένεια του πατέρα του. Η μοναδική ανασκαφή για τα λείψανα του Λόρκα έγινε το 2009 και ήταν αποτυχημένη. Μέλη της ομάδας αναγκάστηκαν να υπογράψουν συμβόλαιο εχεμύθειας που τους επέβαλαν τα ανίψια του Λόρκα ώστε να μη μάθει κανείς πού έσκαβαν. Από τότε δεν έγινε καμία άλλη προσπάθεια για τον εντοπισμό του τάφου και η τοπική κυβέρνηση δέχθηκε σφοδρές επικρίσεις επειδή χρηματοδότησε την ανασκαφή. «Δεν θέλαμε ο φόνος του να θεωρηθεί ένα έγκλημα πάθους, αλλά να παραμείνει πολιτικό έγκλημα. Ήταν δύσκολο για τον πατέρα μου να αποδεχθεί τη σεξουαλική ταυτότητα του θείου μου», δήλωσε πρόσφατα η Λάουρα Γκαρθία Λόρκα, κόρη του αδερφού του ποιητή.

«Ο Λόρκα ανήκει στην ανθρωπότητα και όχι στην οικογένειά του.»

Μόνο πρόσφατα ένας ιστορικός από τη Γρανάδα ισχυρίζεται ότι γνωρίζει πλέον το ακριβές σημείο όπου οι φασίστες έθαψαν τον Λόρκα κι ότι έχει λύσει ένα από τα μεγάλα μυστήρια στην ιστορία της Ισπανίας. Τώρα ζητεί από τις Αρχές και τους απογόνους του ποιητή να άρουν τις επιφυλάξεις τους και να δώσουν άδεια για νέα ανασκαφή καθότι όπως υποστηρίζει «ο Λόρκα ανήκει στην ανθρωπότητα και όχι στην οικογένειά του. Είναι ένα έμβλημα που έδωσε τη ζωή του για την Ισπανία. Είναι μάρτυρας». Ο Μιγκέλ Καμπαγέρο Πέρεθ πέρασε τρία χρόνια κάνοντας φύλλο και φτερό τα αρχεία της αστυνομίας και του στρατού για να φωτίσει τις συνθήκες της εκτέλεσης του Λόρκα.

ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΣΤΟ VIDEO

Παρόλα αυτά, ένα είναι σίγουρο. Ο τραγικός και πρόωρος θάνατος του μεγάλου αυτού συγγραφέα και ποιητή, αλλά και το σπουδαίο έργο που άφησε πίσω του, έκαναν το έργο του πολύ γρήγορα γνωστό. Τα ποιήματά του έγιναν σύμβολο αντίστασης στο φασισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το έργο του έγινε ιδιαίτερα γνωστό και στην Ελλάδα. Μεταφράστηκε από πολλούς και άξιους συγγραφείς (Γκάτσο, Ελύτη) και μελοποιήθηκε από τους σημαντικότερους συνθέτες (Χατζηδάκη, Θεοδωράκη, Ξαρχάκο). Η ποίηση του Λόρκα δεν έπαψε ποτέ να συγκινεί και να διαβάζεται γιατί είναι μια ποίηση αληθινή. Το έργο του κυκλοφόρησε ελεύθερα στην πατρίδα του το 1975, αφού πέθανε ο Φράνκο. Όπως και να’ χει όμως, ο θάνατός του έριξε μια σκιά στα σύγχρονα ισπανικά γράμματα. 80 χρόνια αργότερα, η σκιά αυτή μοιάζει ακόμη πιο βαριά.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ βιογραφία και ΕΔΩ

ΠΗΓΗ: http://rejected.gr/

Φεδερίκο Γκαρθία Λόρκα, Ισπανός ποιητής και δραματουργός

Το ξημέρωμα της 19ης Αυγούστου 1936 στρατιωτικοί του πολιτικού κινήματος CEDA των δυνάμεων του Φράνκο πυροβολούν τον Γκαρθία Λόρκα, λόγω των αριστερών φρονημάτων και της ομοφυλοφιλίας του, και τον ρίχνουν σε ανώνυμο τάφο στην περιοχή Fuentegrande de Alfacar στα περίχωρα του Βίθναρ κοντά στη Γρανάδα.

Ο Λόρκα το 1914

O Φεδερίκο ντελ Σαγράδο Κοραθόν ντε Χεσούς Γκαρθία Λόρκα (Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca, προφέρεται: [feðeˈɾiko ɣarˈθi.a ˈlorka]) (Φουέντε Βακέρος, 5 Ιουνίου 1898 – Βιθνάρ, 18 Αυγούστου 1936), ήταν Ισπανός ποιητής και δραματουργός που ανήκει στη λεγόμενη «γενιά του ’27», μια ομάδα συγγραφέων που προσέγγισε την ευρωπαϊκή αβάν-γκαρντ με εξαιρετικά αποτελέσματα, ούτως ώστε το πρώτο μισό του 19ου αιώνα να ορίζεται ως Edad de Plata της ισπανικής λογοτεχνίας. Ακριβώς επειδή ήταν ομοφυλόφιλος και φανερός υποστηρικτής των δημοκρατικών δυνάμεων, με το ξέσπασμα του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου δολοφονήθηκε από αγνώστους, που πολύ πιθανόν συνδέονταν με τον εθνικό φασισμό.

Γεννημένος σε μια οικογένεια μικρών γαιοκτημόνων στο χωριό Φουέντε Βακέρος, ο Λόρκα είναι από πολλές απόψεις ένα παιδί θαύμα, αν και δεν αρίστευσε ποτέ στο σχολείο — όχι λόγω ανικανότητας, αλλά λόγω της πολυπλοκότητας του χαρακτήρα του. Το 1909 μετακομίζει με την οικογένειά του στη Γρανάδα, κοντά στην πόλη της Ανδαλουσίας, όπου σύντομα εμπλέκεται με τις δραστηριότητες των τοπικών καλλιτεχνικών ομάδων. Το πρώτο του λογοτεχνικό έργο, το «Εντυπώσεις και Τοπία», δημοσιεύεται το 1918, αλλά είχε επιτυχία μόνο σε τοπικό επίπεδο.

Το 1919 φτάνει στη Μαδρίτη για να συνεχίσει τις σπουδές του, κατοικώντας κοντά στην περίφημη Residencia de Estudiantes. Στο πανεπιστήμιο συνάπτει φιλία με τον Λουίς Μπουνιουέλ και τον Σαλβαδόρ Νταλί (Βλ. Σαλβαδόρ Νταλί ΕΔΩ), όπως και με άλλες σημαντικές προσωπικότητες της ισπανικής ιστορίας. Μεταξύ αυτών και ο Γκρεγόριο Μαρτίνεθ Σιέρρα, ο διευθυντής τού Teatro Eslava, μετά από πρόσκλησή του οποίου ο Λόρκα γράφει και σκηνοθετεί το 1919-20, το πρώτο του έργο, «Τα μάγια της πεταλούδας», το οποίο όμως δεν είχε θετική αποδοχή.

Μέσα σε λίγα χρόνια ο Γκαρθία Λόρκα ανατρέπει τις αρχικές του αποτυχίες και γίνεται εξέχων μέλος της καλλιτεχνικής αβάν-γκαρντ της χώρας του. Δημοσιεύει επιπλέον ποιητικές συλλογές, μεταξύ των οποίων η συλλογή «Canciones» και η συλλογή «Τσιγγάνικο Τραγουδιστάρι», ίσως το πιο γνωστό του βιβλίο. Όσον αφορά το θέατρο, το έργο «Μαριάνα Πινέδα», με σκηνικά σχεδιασμένα από τον Νταλί, κάνει το ντεμπούτο του με μεγάλη επιτυχία στη Βαρκελώνη.

Ωστόσο, προς τα τέλη του 1929 ο Γκαρθία Λόρκα πέφτει θύμα μιας ολοένα και βαθύτερης κατάθλιψης, και αισθάνεται ενοχές για την ομοφυλοφιλία του, που καταφέρνει, όλο και λιγότερο, να κρύψει από φίλους και συγγενείς, ενώ αντίθετα η φήμη του για το «Τσιγγάνικο Τραγουδιστάρι» εξαπλώνεται ολοένα και πιο πολύ. Η οικογένειά, του βλέποντας την επιδείνωση της ψυχολογικής του κατάστασης, οργανώνει για αυτόν ένα ταξίδι στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής με τη μυστική βοήθεια του Φερνάνδο Δε Λος Ριος, φίλου μέσω του οποίου κατάφερε να κερδίσει υποτροφία.

Αυτό το ταξίδι, και συγκεκριμένα η παραμονή του στη Νέα Υόρκη, όπου ο Φεδερίκο είναι φοιτητής για σύντομο χρονικό διάστημα στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, κατέχει μεγάλη σημασία στην ποιητική δραστηριότητα του Γκαρθία Λόρκα. Αυτό που πολλοί θεωρούν αριστούργημά του, δηλαδή το έργο «Ποιητής στη Νέα Υόρκη» επικεντρώνεται στην αλλοτρίωση του ανθρώπου όπως τη συναντάμε στη σύγχρονη κοινωνία και τους μηχανισμούς που επιτρέπουν σε λίγους να κυριαρχούν επί των πολλών. Ένα πρωτοποριακό έργο για τα δεδομένα του καλλιτεχνικού πανοράματος σε σύγκριση με τα υπόλοιπα της εποχής, όπως οι θεατρικές πράξεις που πραγματοποιεί αυτή την περίοδο, για παράδειγμα το «Έτσι πέρασαν πέντε χρόνια» και «Το κοινό», μόνο που αυτό θα δημοσιευθεί στα τέλη του δεκαετίας του 1970, αλλά ποτέ ολοκληρωμένο.

Μετά από μια σύντομη αλλά γεμάτη ένταση παραμονή στην Κούβα, η επιστροφή του στην Ισπανία του 1930, συμπίπτει με την πτώση της δικτατορίας του Πρίμο ντε Ριβέρα και την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Το 1931 ο Γκαρθία Λόρκα διορίζεται διευθυντής της εταιρείας Teatro Universitario la Barraca. Αυτή η εταιρεία, που ιδρύθηκε από τον Υπουργό Παιδείας, ανέλαβε την ευθύνη να διαδόσει τις θεατρικές παραγωγές τις στις πιο απομακρυσμένες αγροτικές περιοχές της χώρας. Ο Γκαρθία Λόρκα δεν περιορίζεται στο να διευθύνει, αλλά είναι και ηθοποιός.

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιοδείας με το «La Barraca» συγγράφει τα πιο γνωστά του θεατρικά έργα, επονομαζόμενα ως «αγροτική τριλογία», «Ματωμένος γάμος», η «Γέρμα» και «το Σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα».

Ξεσπάει ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος: ο Γκαρθία Λόρκα αναχωρεί από την Μαδρίτη για τη Γρανάδα με σκοπό να αποχαιρετίσει τον πατέρα του. Ωστόσο, ο Γκαρθία Λόρκα και ο κουνιάδος του, που ήταν και σοσιαλιστής δήμαρχος της Γρανάδα, συλλαμβάνονται ενώ βρίσκονταν στο σπίτι των Ροσάλες, φαλαγγιτών φίλων τους. Το ξημέρωμα της 19ης Αυγούστου 1936 στρατιωτικοί του πολιτικού κινήματος CEDA πυροβολούν τον Γκαρθία Λόρκα, λόγω των αριστερών φρονημάτων και της ομοφυλοφιλίας του, και τον ρίχνουν σε ανώνυμο τάφο στην περιοχή Fuentegrande de Alfacar στα περίχωρα του Βίθναρ κοντά στη Γρανάδα.

Βιογραφία

Η παιδική ηλικία

Ο Γκαρθία Λόρκα, του οποίου το πλήρες όνομα είναι Φεδερίκο ντελ Σαγράδο Κοραθόν ντε Χεσούς Γκαρθία Λόρκα, γεννήθηκε στις 5 Ιουνίου 1898 στο Φουέντε Βακέρος ένα μικρό χωριό στη Βέγα της Γρανάδας. Ήταν γιος ενός πλούσιου γαιοκτήμονα, του Φεδερίκο Γκαρθία Ροδριγες (1859-1945), που στο δεύτερό του γάμο νυμφεύθηκε μια νεαρή και ευαίσθητη δασκάλα, τη Βιθέντα Λόρκα Ρομέρο (1870–1959) γυναίκα με εύθραυστη υγεία, σε βαθμό που να μην θηλάσει η ίδια το γιο της, αλλά μια παραμάνα, η οποία ήταν σύζυγος του επιστάτη του πατέρα του – και που παρόλα αυτά επηρέασε βαθύτατα την καλλιτεχνική εκπαίδευση του γιού της: πράγματι εγκατέλειψε γρήγορα τη διδασκαλία για να αφοσιωθεί στην εκπαίδευση του μικρού Φεδερίκο, στον οποίο μεταδίδει το πάθος της για το πιάνο και τημουσική.

«Σιγοτραγουδούσε τα δημοτικά τραγούδια, ακόμη πριν μάθει να μιλάει και ενθουσιαζόταν στο άκουσμα κιθάρας.»

Η μητέρα του του μετέδωσε επίσης τη βαθιά συναίσθηση της κατάστασης των άπορων και το σεβασμό για τον πόνο τους, που ο Γκαρθία Λόρκα θα ενσωματώσει στο λογοτεχνικό του έργο. Ο Φεδερίκο περνά μια ευτυχισμένη σε πνευματικό επίπεδο παιδική ηλικία, αλλά σωματικά δύσκολη λόγω των συχνών ασθενειών, σε ένα περιβάλλον αγροτικό και γαλήνιο στο σπίτι του πατέρα του στο Φουέντε Βακέρος μέχρι το 1909. Η οικογένειά του αυξάνεται κατά τέσσερα παιδιά: τον Φραγκίσκο, την Κοντσίτα και την Ισαμπέλ, ενώ το τέταρτο, τον Λουίς, τον χάνουν σε ηλικία δύο ετών από πνευμονία. Ο Φεδερίκο μετακομίζει στη Γρανάδα.

Οι σπουδές και οι γνωριμίες στη Γρανάδα

Στη Γρανάδα σπουδάζει στο «Colegio del Sagrado Corazón», που διευθύνεται από έναν ξάδερφο της μητέρας του, και το 1914 εγγράφηκε στο Πανεπιστήμιο, φοιτώντας αρχικά στη νομική σχολή (όχι από δική του φιλοδοξία, αλλά για να ακολουθήσει την επιθυμία του πατέρα του) για να περάσει μετά στη φιλολογία. Γνωρίζει τις περιοχές των τσιγγένων (gitani) της πόλης που έγιναν μέρος της ποίησής του όπως αποδεικνύεται από το Romancero του 1928.

Συναντάει για πρώτη φορά αυτή την περίοδο τον λόγιο Μελτσόρ Φερνάνδεθ Αλμάγρο και τον νομικό Φερνάνδο Δε Λος Ρίος, μέλλοντα Υπουργό Παιδείας κατά τη διάρκεια της περιόδου με την ονομασία «Δεύτερη Ισπανική Δημοκρατία»: και οι δύο (ιδιαίτερα ο Φερνάνδο Δε Λος Ρίος) βοηθούν με καθοριστικό τρόπο την καριέρα του νεαρού Φεδερίκο. Ξεκινά στο μεταξύ τις σπουδές στο πιάνο υπό την καθοδήγηση του μαέστρου Αντόνιο Σεγούρα, και γίνεται ένας επιδέξιος βιρτουόζος του κλασικού ρεπερτορίου, αλλά και του λαϊκού της Ανδαλουσίας. Με τον Γραναδό μουσικό Μανιουέλ Δε Φάγια, με τον οποίο διατήρησε μια δυνατή φιλία, συνεργάζεται στην οργάνωση της πρώτης τσιγγάνικης λαϊκής γιορτής τραγουδιού της Ανδαλουσίας (13-14 Ιουνίου 1922).

Τα ενδιαφέροντα που σηματοδοτούν την πνευματική περίοδο του ποιητή είναι η λογοτεχνία, η μουσική και η τέχνη, που μαθαίνει από τον καθηγητή Μαρτίν Δομίνγκεθ Μπερουέτα, τον συνοδοιπόρο του στο ταξίδι σπουδών στην Καστίλλη, από την οποία θα δημιουργηθεί η συλλογή της πεζογραφίας Impresiones y paisajes (Εντυπώσεις και Τοπία).

Στη Μαδρίτη

Η εισαγωγή στη φοιτητική εστία Residencia de Estudiantes

Το 1919 ο ποιητής, χάρη στο ενδιαφέρον του Φερνάνδο Δε Λος Ρίος, γίνεται δεκτός στη φημισμένη εστία Residencia de Estudiantes της Μαδρίτης, επονομαζόμενη από τους φοιτητές της ως «la resi», η οποία θεωρήθηκε ο τόπος της νέας κουλτούρας και της υποσχόμενης νεολαίας του '27. Στο ίδρυμα Residencia ο Γκαρθία Λόρκα παραμένει εννιά χρόνια (μέχρι το 1928), εξαιρώντας την διαμονή του κάθε καλοκαίρι στη Ουέρτα Δε Σαν Βιθέντε, το εξοχικό του, και μερικά ταξίδια στη Βαρκελώνη και στην περιοχή Καδακές ως φιλοξενούμενος του ζωγράφου Σαλβαδόρ Νταλί, με τον οποίο τον δένει μία σχέση εκτίμησης και φιλίας, που σύντομα θα μετατραπεί σε ερωτική.

Οι πρώτες δημοσιεύσεις

Ανήκει σε εκείνη την περίοδο η δημοσίευση του Libro de poemas, η προετοιμασία των συλλογών Canciones και Poema del Cante jondo (Το Ποίημα για το τραγούδι του βαθύ καημού), την οποία ακολούθησε το θεατρικό δράμα El maleficio de la maríposa (Τα μάγια της πεταλούδας), το οποίο ήταν μία αποτυχία: ανέβηκε μόνο μία φορά, και ως επακόλουθο της αποτυχίας ο Γκαρθία Λόρκα αποφάσισε να μην το δημοσιεύσει) το 1920 και το 1927 το ιστορικό δράμα Μαριάνα Πινέδα για το οποίο ο Σαλβαδόρ Νταλί σχεδίασε τα σκηνικά.

Θα ακολουθήσουν οι πρόζες με σουρεαλιστικό χαρακτήρα Santa Lucía y san Lázaro, Nadadora sumeringa (Η βυθισμένη κολυμβήτρια) και Suicidio en Alejandría (Αυτοκτονία στην Αλεξάνδρεια), οι θεατρικές πράξεις El paseo de Buster Keaton (Ο Περίπατος του Buster Keaton) και La doncella, el marinero y el estudiante (Η παρθένα, ο Ναύτης και ο Σπουδαστής), πέρα από τις ποιητικές διηγήσεις Primer romancero Gitano (Gypsy Ballads - Τσιγγάνικο Τραγουδιστάρι), Ωδή στον Σαλβαδόρ Νταλί και ένας μεγάλος αριθμός άρθρων, συνθέσεων, διάφορων δημοσιεύσεων, χωρίς να συμπεριληφθούν οι αναγνώσεις στα σπίτια φίλων, τα συνέδρια και η προετοιμασία του περιοδικού της Γρανάδας «Gallo» (Γκάγιο) και η έκθεση των σχεδίων στη Βαρκελώνη.

Οι κορυφαίες δημιουργίες του

Τα έτη 1929-1930, αναζήτησε νέες πηγές έμπνευσης και ταξίδεψε στις ΗΠΑ και στην Κούβα. Οι εμπειρίες του στις Ηνωμένες Πολιτείες αξιοποιήθηκαν στο ποίημα «Ένας ποιητής στη Νέα Υόρκη». Επέστρεψε στην Ισπανία το 1931 και συνέθεσε το Ντιβάνι Της Ταμαρίτ, ενώ παράλληλα δούλεψε και πάνω σε έργα για το κουκλοθέατρο. Εκεί έδειξε ξεκάθαρα πως επέλεγε ως κύρια ενασχόλησή του τη συγγραφή θεατρικών και τα τρία τελευταία χρόνια της ζωής του ολοκλήρωσε τις κορυφαίες του δημιουργίες: Το Σπίτι Της Μπερνάρντα Άλμπα, Ματωμένος Γάμος, Γέρμα, Θρήνος Για Τον Ιγνάθιο Σάντσεθ Μεχίας, τραγωδίες με θέμα τη κοινωνική καταπίεση κι έκδηλο το ανθρώπινο στοιχείο.

Με την εγκαθίδρυση της Δημοκρατίας, οργάνωσε μία θεατρική ομάδα υπό την ονομασία La Barroca, η οποία με τη βοήθεια του Υπουργείου Παιδείας, έδωσε παραστάσεις κλασσικών έργων σε χώρους εργατών κι αγροτικές περιοχές. Το 1936 υποδέχθηκε τον Αλμπέρτι, καθώς επέστρεψε από τη Μόσχα. Συνέταξε μια διακήρυξη συγγραφέων κατά του φασισμού κι ξεκίνησε να γράφει μια σειρά θεατρικών σκηνών με μορφή επιθεώρησης, ωστόσο τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς, ξέσπασε ο ισπανικός εμφύλιος πόλεμος.

Το τραγικό τέλος

Στις 18 Αυγούστου του 1936, σε ηλικία 38 ετών, δολοφονήθηκε στην περιοχή της Γρανάδα από ένα εκτελεστικό απόσπασμα 12 ατόμων, αποτελούμενο από αστυνομικούς, εθελοντές αλλά και κρατούμενους, τους οποίους υποχρέωσαν να διαπράξουν τη δολοφονία του Λόρκα υπό την απειλή της εκτέλεσης. Οι περισσότεροι από αυτούς δεν γνώριζαν καν ποιος είναι αυτός που είχαν διαταχθεί να δολοφονήσουν. Για τη δολοφονία κατηγορήθηκαν ακροδεξιοί πολιτικοί και επιχειρηματικοί κύκλοι, μέλη επιφανών οικογενειών της Γρανάδας, καθώς και κάποιοι προερχόμενοι από την άκρως συντηρητική οικογένεια του πατέρα του, οι οποίοι ήταν έξαλλοι με τον πατέρα και ως εκδίκηση σκότωσαν τον γιο. Ο τάφος του δε βρέθηκε ποτέ ενώ νέα στοιχεία δίνουν νέο στίγμα για τον εντοπισμό του.

Άγαλμα προς τιμή του Λόρκα, στην πλατεία Santa Ana της Μαδρίτης

Άλλα έργα του: Τα Μάγια Της Πεταλούδας 1925, Τα Πρώτα Τραγούδια 1926, Τραγούδια 1927, Δόκτωρ Περλιμπλίν & Μπελίσα (Οι Φασουλήδες Του Κατσιπόρα) 1928.

ΠΗΓΗ: https://el.wikipedia.org/

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ: Το 1989 πέθανε ο Σαλβαντόρ Νταλί, Ισπανός ζωγράφος

Ο Νταλί έχει συχνά χαρακτηριστεί ως υποστηρικτής του φασιστικού καθεστώτος του Φράνκο στην Ισπανία. Οι πολιτικές του απόψεις ήταν άλλωστε και η αιτία της διαμάχης του με πολλά από τα μέλη του υπερρεαλιστικού κινήματος.

Η ζωή και το έργο του Σαλβαντόρ Νταλί με πλούσιο φωτογραφικό υλικό ΕΔΩ

Ο Σαλβαδόρ Νταλί (Φιγέρες, 11 Μαΐου 1904 — Φιγέρες, 23 Ιανουαρίου 1989) ήταν ένας από τους σημαντικότερους Ισπανούς ζωγράφους. Συνδέθηκε με το καλλιτεχνικό κίνημα του υπερρεαλισμού στο οποίο ανήκε για ένα διάστημα. Αποτελεί έναν από τους περισσότερο γνωστούς ζωγράφους του 20ου αιώνα και μια πολύ εκκεντρική φυσιογνωμία της σύγχρονης τέχνης.

Στα νεανικά του χρόνια, ο Νταλί είναι γνωστό πως συνδέθηκε πιο στενά με τον χώρο του αναρχισμού και του κομμουνισμού. Ωστόσο, η έντονη και εκκεντρική προσωπικότητά του ήταν αδύνατο να περιχαρακωθεί στα στενά πλαίσια ενός οργανωμένου πολιτικού χώρου.

Στην διάρκεια του Ισπανικού εμφυλίου πολέμου, αρνήθηκε να κάνει αντίσταση ή να επιλέξει στρατόπεδο. Συνδέθηκε ωστόσο περισσότερο με το καθεστώς του Φράνκο, ιδιαίτερα κατά την επιστροφή του από την Αμερική στην Ισπανία μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Κάποιες δημόσιες τοποθετήσεις του Νταλί παρείχαν στήριξη στο φασιστικό καθεστώς ενώ παράλληλα αναφέρονταν με θετικό τρόπο στο πρόσωπο του Φράνκο. Ο ίδιος ο Νταλί ζωγράφισε και ένα πορτραίτο της κόρης του Ισπανού δικτάτορα. Από την άλλη πλευρά, οι εκκεντρικότητες του Νταλί, που αποτυπώνονταν πολλές φορές δημόσια, ήταν ανεκτές από το καθεστώς καθώς ελάχιστοι καλλιτέχνες και ειδικότερα της αξίας του Νταλί δέχονταν να ζήσουν εκείνη την εποχή στην Ισπανία. Μοναδικό δείγμα "απειθαρχίας" του Νταλί αποτελεί η στήριξη του στον Λόρκα, του οποίου τα έργα ήταν απαγορευμένα.

Παρόλα αυτά, η πολυσχιδής και ιδιόρυθμη προσωπικότητα του Νταλί θα ήταν πολύ δύσκολο να ταυτιστεί με μία συγκεκριμένη πολιτική στάση. Εξάλλου, ο Νταλί χρησιμοποίησε το στοιχείο της πρόκλησης και του σκανδάλου σε όλη τη διάρκεια της ζωής του, τόσο δημόσια όσο και μέσα από τα έργα του.

Ο Νταλί έχει δηλώσει ο ίδιος ότι δεν έχει πολιτική θέση. Είναι αναρχικός, αλλά και μοναρχικός, και τα δύο όμως σε μεταφυσικό επίπεδο και όχι σε πολιτικό.

ΠΗΓΗ: http://el.wikipedia.org/

Η ζωή και το έργο του Σαλβαντόρ Νταλί ΕΔΩ

ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ: Το 1975 πέθανε ο Φράνκο, ο ισπανός δικτάτορας

Ο Φράνκο, ο ισπανικός εμφύλιος και η Γκερνίκα του Πικάσο

Από τον Σεπτέμβριο του 1923, ο γενικός διοικητής της Καταλονίας, στρατηγός Πρίμο ντε Ριβέρα, είχε επιβάλει δικτατορία στην Ισπανία με πραξικόπημα που ξεκίνησε από την Βαρκελώνη. Ένα διευθυντήριο ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας και ο βασιλιάς Αλφόνσος ΙΓ’ τάχθηκε στο πλάι του. Στα 1923, το στρατιωτικό διευθυντήριο μεταμφιέστηκε σε πολιτικό. Στα 1930, γκρεμίστηκε από λαϊκή εξέγερση. Ο Πρίμο ντε Ριβέρα το έσκασε στην Γαλλία όπου και πέθανε. Ο βασιλιάς Αλφόνσος ΙΓ’ έμεινε. Προσωρινά.

Μια κυβέρνηση συνασπισμού των μοναρχικών κομμάτων ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας στις 18 Φεβρουαρίου του 1931. Προκήρυξε εκλογές για τις 12 Απριλίου. Τις πήραν οι δημοκρατικοί πετυχαίνοντας εντυπωσιακή νίκη. Στις πόλεις, τα κόμματα της Αριστεράς απέκτησαν μεγάλη δύναμη. Ο Αλφόνσος ΙΓ’ παραιτήθηκε στις 14 Απριλίου, μπήκε σε πλοίο στην Καρθαγένη, έφτασε στη Μασσαλία κι από εκεί στο Παρίσι. Στις 16 του μήνα, ο Αλκαλά Ζαμόρα σχημάτισε προσωρινή δημοκρατική κυβέρνηση. Η Δημοκρατία είχε νικήσει στην Ισπανία. Χωριστή Δημοκρατία ανακηρύχθηκε στην Καταλονία. Ο Ζαμόρα υποσχέθηκε στους Καταλανούς αυτονομία κι ανακήρυξε επίσημη την κυβέρνησή του (17 Απριλίου). Γαλλία, Γερμανία, Αυστρία, Δανία, Σουηδία, Ιταλία και Ηνωμένες Πολιτείες έσπευσαν από τις πρώτες να αναγνωρίσουν το δημοκρατικό καθεστώς.

Η λαϊκή οργή στράφηκε εναντίον των οργάνων της εκκλησίας. Ο καρδινάλιος Σεγκούρα του Τολέδου κατέφυγε κι αυτός στην Γαλλία. Η εκκλησιαστική περιουσία δημεύτηκε. Η διδασκαλία των θρησκευτικών στα σχολεία απαγορεύτηκε. Η χρηματοδότηση της εκκλησίας από το κράτος σταμάτησε. Οι τίτλοι ευγενείας καταργήθηκαν. Στις 10 Δεκεμβρίου 1931, ο Ζαμόρα εκλέχτηκε πρόεδρος της Δημοκρατίας.

Μπροστά στο πραξικόπημα

Η δημοκρατία προχωρούσε στην Ισπανία μέσα από μύρια όσα προβλήματα. Από την Καταλονία, οι αυτονομιστικές κινήσεις μεταλαμπαδεύτηκαν στην περιοχή των Αστουριών. Ο ισπανικός στρατός κατέπνιξε το εκεί κίνημα στα 1934. Στα 1935, συγκροτήθηκε το Λαϊκό Μέτωπο που συγκέντρωσε στους κόλπους του τα κόμματα της Αριστεράς και τα συνδικάτα. Στις εκλογές της 21ης Φεβρουαρίου του 1936, το Λαϊκό Μέτωπο πέτυχε εντυπωσιακή νίκη αλλά από την κυβέρνηση του Σενάρ Αζάνα αποκλείστηκαν οι κομμουνιστές.

Την κυβέρνηση Αζάνα διαδέχτηκε η κεντροαριστερή του Καζάρες Κουιρόγκα. Στις 12 Ιουλίου (1936), αστυνομικοί σκότωσαν τον αρχηγό των μοναρχικών, Κάλβο Σοτέλο. Σαν έτοιμοι από καιρό, ακροδεξιοί αξιωματικοί υπό τον στρατηγό Φρανσίσκο Φράνκο οργάνωσαν, στις 18 του μήνα, πραξικόπημα με ταυτόχρονη εξέγερση του στρατού στην Βαρκελώνη και στη Βόρεια Αφρική. Ο Κουιρόγκα παραιτήθηκε την ίδια μέρα, ανέλαβε ο Μαρτίνεθ Μπάριο που έμεινε πρωθυπουργός μια μόλις μέρα για να παραδώσει στον Χοσέ Ζιράλ Περέιρα (19 Ιουλίου). Στις 23, οι πραξικοπηματίες έπαιρναν το Μπούργκος και σχημάτιζαν εθνικιστική κυβέρνηση με πρωθυπουργό τον στρατηγό Καμπανέλας. Η χιτλερική Γερμανία έσπευσε να συνδράμει τους φαλαγγίτες του Φράνκο. Η δημοκρατική Ευρώπη προτίμησε την ουδετερότητα. Η Σοβιετική Ρωσία ανέλαβε να στηρίξει τους δημοκράτες της Ισπανίας. Ο ισπανικός εμφύλιος ξεκίνησε αιματηρός. Όμως, ο Φράνκο είχε χάσει το ατού του αιφνιδιασμού. Η δημοκρατία οργανώθηκε, το ναυτικό εγκατέλειψε τους παξικοπηματίες, δημιουργήθηκαν οι διεθνείς ταξιαρχίες.

Τον ίδιο καιρό, ο Φράνκο δεν έπαυε να δίνει δεκάδες συνεντεύξεις, αυτές που οι ιστορικοί αποκαλούν «το καθημερινό του ψέμα»: Την κενή ρητορική που απέκρυβε την αλήθεια και ωραιοποιούσε την κατάσταση. Ο Φράνκο ήταν νάρκισσος, πίστευε ότι ήταν «ο μέγας σωτήρας του έθνους» και σε κάθε ευκαιρία ύψωνε τις κορώνες της έπαρσής του: Κάθε ερώτηση ήταν για εκείνον αφορμή να εξυψώσει την εικόνα του.

Η συνέντευξη που ακολουθεί, δόθηκε στο δημοσιογράφο και πολεμικό ανταποκριτή στην Ταγγέρη, Τζέιν Αλεν, και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «The News Chronicle» στις 29 Ιουλίου 1936.

- Το πραξικόπημα απέτυχε: πόσο καιρό θα συνεχιστεί η σφαγή;

«Δεν θα υπάρξουν παραχωρήσεις, συμβιβασμοί, οπισθοχωρήσεις. Εγώ θα συνεχίσω να προετοιμάζω την επέλασή μας στη Μαδρίτη και θα καταλάβω την πρωτεύουσα. Θα σώσω την Ισπανία από το μαρξισμό, όποιο κι αν είναι το τίμημα».

- Μα δεν έχετε φτάσει σε αδιέξοδο;

«Δε υπάρχουν σοβαρά εμπόδια. Η λιποταξία του ναυτικού ήταν πλήγμα αλλά δε με πτοεί. Θα συνεχίσω να προχωρώ. Σύντομα, πολύ σύντομα, τα στρατεύματά μου θα φέρουν την ειρήνη στη χώρα και όλα αυτά θα μοιάζουν με εφιάλτη».

- Αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί να εκτελέσετε τη μισή Ισπανία;

«Σας επαναλαμβάνω ότι θα το κάνω όποιο κι αν είναι το τίμημα».

- Σας στηρίζει η Ευρώπη;

«Η Γαλλία έχει στείλει όπλα στην κυβέρνηση του Λαϊκού Μετώπου. Πιστέψτε με, η Γαλλία έστειλε 25 αεροπλάνα και 12.000 άνδρες για να χρησιμοποιηθούν εναντίον μας, κι ας το διαψεύδει η γαλλική κυβέρνηση. Η Ευρώπη πρέπει να κατανοήσει ότι δεν πρέπει να επιτρέψουμε να γίνει η Ισπανία η δεύτερη κομμουνιστική δύναμη στην Ευρώπη και να χρησιμοποιήσει τη στρατηγική της θέση για να διαδίδει την κόκκινη προπαγάνδα στο Μαρόκο, την Αλγερία, την Τυνησία ή και την Αμερική ακόμη. Έτσι πρέπει να δουν το ισπανικό ζήτημα οι ευρωπαϊκές δυνάμεις. Κι έτσι πρέπει να το δει και η Γαλλία».

- Φημολογείται ότι είναι πιθανή μια επέμβαση της Γερμανίας ή της Ιταλίας...

«Επαναλαμβάνω πως καμιά ευρωπαϊκή δύναμη δεν πρέπει να επιτρέψει να γίνει κόκκινη η Ισπανία. Αυτό τα λέει όλα. Όσο για το θέμα της Ταγγέρης, είναι απαράδεκτο: το να συναινέσει κανείς να χρησιμοποιηθεί ένα λιμάνι που τελεί υπό καθεστώς ουδετερότητας ως βάση για να βομβαρδιστούν οι ακτές του ισπανικού Μαρόκου αποτελεί ένα διεθνές προηγούμενο πολύ επικίνδυνο. Αυτή η κατάσταση δεν μπορεί να συνεχιστεί».

Ο Πικάσο και η «Γκερνίκα»

Γεννημένος στις 25 Οκτωβρίου 1881, ο Πάμπλο Πικάσο ξεκίνησε να σπουδάζει ζωγραφική στην Βαρκελώνη, σε ηλικία 14 χρόνων. Συνέχισε στη Μαδρίτη και το 1901 εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, στη Μονμάρτη. Επηρεάστηκε από τους ζωγράφους Λωτρέκ και Ντεγκά και, μετά από πολλαπλά πειράματα, ανέπτυξε ένα απόλυτα προσωπικό στυλ. Μόνο την πρώτη δεκαετία του Κ’ αιώνα πέρασε από την μπλε, τη ροζ και την προκυβιστική φάση του έργου του, προτού αφιερωθεί στον κυβισμό, κίνημα που απέρριπτε τις παραδοσιακές φόρμες και την προοπτική και το οποίο ίδρυσε μαζί με τον ποιητή Ζορζ Μπρακ.

Στη διάρκεια της Ισπανικής Δημοκρατίας διετέλεσε διευθυντής του Μουσείου «Πράδο» της Μαδρίτης (1936 - 1939), παρότι απουσίαζε από τη χώρα εκείνα τα χρόνια. Στα 1937, η δημοκρατική κυβέρνηση του παράγγειλε ένα πίνακα για το ισπανικό περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού.

Ο ισπανικός εμφύλιος σχεδόν δεν είχε αγγίξει τη γη των Βάσκων, όπου η ζωή συνεχιζόταν κανονικά. Στην βασική πόλη Γκερνίκα (Γκουέρνικα για τους Έλληνες), στις 26 Απριλίου 1937, γυναίκες, άνδρες και παιδιά συνωθούνταν στη λαϊκή αγορά για ψώνια της ημέρας. Ξαφνικά, ο ουρανός γέμισε αεροπλάνα. Άδειασαν τις βόμβες τους στη λαϊκή αγορά κι έφυγαν. Ήταν είκοσι γερμανικά, σταλμένα απ’ τον Χίτλερ για να βοηθήσουν τον Φράνκο. Μαζί τους, συνέπρατταν και τρία ιταλικά του Μουσολίνι. Η Γκερνίκα βρέθηκε στην πορεία τους: 1.500 άμαχοι νεκροί, 1.000 τραυματίες, σύμφωνα με τις πρώτες ανακοινώσεις. Ο κόσμος όλος συγκλονιζόταν από το έγκλημα.

Πέντε μέρες αργότερα, την Πρωτομαγιά του 1937, ο Πάμπλο Πικάσο ξεκίνησε να συνθέτει τον περίφημο πίνακά του με θέμα την «Γκερνίκα», διαστάσεων 3,5 x 7,77 μ. Εκτέθηκε στη Διεθνή Έκθεση του Παρισιού, τον Ιούλιο του ίδιου χρόνου, και συγκλόνισε τους επισκέπτες. Αμέσως μετά, η δημοκρατική κυβέρνηση της Ισπανίας οργάνωσε περιοδεία με εκθέσεις της σε μεγαλουπόλεις, ώστε να συγκεντρωθούν χρήματα για τον αγώνα εναντίον των φασιστών. Που αποδείχτηκε μάταιος.

Η επικράτηση του Φράνκο

Στις 31 Δεκεμβρίου 1938, την παραμονή της νίκης του, ο Φράνκο έδωσε νέα συνέντευξη, τη φορά αυτή στον συγγραφέα Μανουέλ Αθνάρ. Σ’ αυτήν, αποκαλύπτονταν οι πραγματικοί στόχοι του καθεστώτος που ήθελε να εγκαθιδρύσει. Ο Αθνάρ, που κατηγορήθηκε από πολλούς για αυτή τη συνέντευξη, δε έχανε ευκαιρία να κολακεύει τον Φράνκο. Κι αυτός με στόμφο διακήρυσσε ότι ήταν «σωτήρας του έθνους» που πίστευε ακράδαντα στο αυτοκρατορικό μέλλον της Ισπανίας και στην αιωνιότητα του καθεστώτος του.

- Πιστεύετε ότι το 1939 θα είναι καθοριστικό για τη νίκη των εθνικών δυνάμεων;

«Διακηρύσσω ότι αυτή θα είναι η αποφασιστική χρονιά. Τους επόμενους μήνες η πιο τρανή νίκη θα στεφανώσει τις προσπάθειες μας. Κινήσαμε αυτό τον αγώνα για να νικήσουμε και τώρα με γιγάντια βήματα φτάνουμε στο σκοπό μας. Το τέλος αυτού του πολέμου για την απελευθέρωση της πατρίδας μας δεν μπορεί παρά να είναι ο θρίαμβός μου. Το 1939 θα σφραγιστεί από αυτή την ένδοξη πραγματικότητα».

- Πιστεύετε δηλαδή ότι ο επερχόμενος θρίαμβος δεν είναι παρά μια φάση προς νέες νίκες;

«Η νίκη μας είναι απλώς μια φάση προς την πλήρη ισπανική αναγέννηση: ένα μέσο, όχι ένας σκοπός. Όσοι τη θεωρήσουν σκοπό, επιδεικνύουν άγνοια της ιστορίας και μεγαλύτερη άγνοια του βάθους και των επιτευγμάτων του απελευθερωτικού πατριωτικού κινήματος. Την επομένη της νίκης, μας περιμένουν πιο σκληρές και πιο δύσκολες φάσεις. Αλλά θα τις νικήσουμε κι αυτές με τη βοήθεια του Θεού. Ο Θεός θα με βοηθήσει και ο ισπανικός λαός θα βρίσκεται πλάι μου σ’ αυτή τη γιγάντια προσπάθεια».

- Κάποιοι πιστεύουν ότι ο λαός θα βγει από αυτό τον πόλεμο ταλαιπωρημένος και με πεσμένο ηθικό...

«Αντίθετα. Τα στοιχεία που έχω στα χέρια μου μιλούν για ηθική αναγέννηση της ισπανικής κοινωνίας. Ο ισπανικός λαός θα βγει ενισχυμένος από το πόλεμο, πεισμένος, γεμάτος πίστη και ελπίδα».

- Τι εννοείτε «πεισμένος»;

«Δε φιλοδοξώ μόνο να νικήσω. Δε θα με ενδιέφερε καθόλου η νίκη, αν μ’ αυτή δεν κατάφερνα να πείσω το λαό. Τι να την κάνω μια κενή νίκη, μια νίκη δίχως αυθεντικούς στόχους που θα αυτοαναιρείτο λόγω έλλειψης εθνικών οριζόντων; Οι Ισπανοί, όλοι όσοι σήμερα με στηρίζουν κι όσοι σήμερα με μάχονται, θα πειστούν».

- Πώς και πότε, στρατηγέ;

«Όταν καταλάβουν ότι στην εθνική Ισπανία θα εφαρμόσουμε μια πολιτική απελευθέρωσης, δικαιοσύνης, μεγαλείου που επί χρόνια άλλοι υπόσχονταν χωρίς ποτέ να τηρήσουν τις υποσχέσεις τους. Οι ισπανικές μάζες που παραδόθηκαν στις εύκολες κολακείες του αριστερού εξτρεμισμού, του σοσιαλισμού και του κομμουνισμού, θα δουν ότι εδώ, στη εθνική Ισπανία, στο καθεστώς μας, η εφαρμογή αυθεντικά δίκαιων αρχών θα γίνει πραγματικότητα. Εγώ θέλω η πολιτική μου να έχει το βαθιά λαϊκό χαρακτήρα που πάντα στην ιστορία είχε η πολιτική της Μεγάλης Ισπανίας. Το έργο μας (το δικό μου και της κυβέρνησής μου) προσανατολίζεται στις ανησυχίες και τα προβλήματα των λαϊκών τάξεων, των χαμηλών αλλά και της δεινοπαθούσας μεσαίας τάξης. Η νίκη πρέπει να φέρει σε όλους τους Ισπανούς μεγαλύτερη ευημερία. Μαχόμαστε για τον ισπανικό λαό. Δεν είναι μια απλή ρήση: είναι σκοπός που φέρω στην καρδιά μου από τότε που κίνησα τον αγώνα. Θέλω να πείσω και θα πείσω».

Μια συζήτηση με τον Πικάσο

Στις 26 Ιανουαρίου 1939, ο Φράνκο και οι δυνάμεις του κυρίευσαν την Βαρκελώνη. Στις 28 Μαρτίου 1939, οι δημοκρατικοί ύψωσαν λευκή σημαία στη Μαδρίτη. Ο Φράνκο ανέλαβε τη διοίκηση της πόλης.

Οι δημοκρατικοί πρόλαβαν να φυγαδεύσουν την «Γκερνίκα» στη Νέα Υόρκη. Φιλοξενήθηκε στο εκεί Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης. Ο ίδιος ο Πικάσο πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου στο Παρίσι και έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος αμέσως μετά την απελευθέρωση της πόλης. Στις 13 Μαρτίου 1945, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό New Masses συνέντευξή του στον Αμερικανό ζωγράφο Τζερόμ Σέκλερ:

Πάντα με γοήτευε η φυσιογνωμία του Πικάσο. Οι διάφορες περίοδοι της δουλειάς του ανακλούσαν πάντοτε τις αντιφάσεις εκείνων των ταραγμένων χρόνων, χωρίς ωστόσο να επιδιώκει ποτέ να γίνει χρονογράφος της εποχής του. Ίσως το μοναδικό έργο του που ανακλά την κοινωνική διαμαρτυρία να είναι η Γκερνίκα. Κανένα άλλο. Η Γαλλία μπήκε στον πόλεμο, αλλά στα έργα του Πικάσο εκείνης της εποχής, δεν γίνεται καμιά αγωνιστική μνεία. Έπειτα ήρθε η γερμανική κατοχή. Κυκλοφορούσαν φήμες ότι ο Πικάσο συνεργαζόταν με τη Γκεστάπο που σε αντάλλαγμα του επέτρεπε να συνεχίζει να ζωγραφίζει ή ότι πουλούσε πλαστά έργα στους ναζί: τα υπέγραφε εκείνος αλλά τα έκαναν οι μαθητές του.

Μέχρι και την απελευθέρωση του Παρισιού, ο Πικάσο ήταν μια διασημότητα περιστοιχισμένη από ένα πέπλο μυστηρίου. Αλλά, αμέσως μετά την απελευθέρωση, ο Πικάσο έγινε μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Τον ίδιο μήνα (Οκτώβριο) έγινε στο Παρίσι έκθεση σύγχρονης γαλλικής τέχνης με μια αίθουσα ειδικά αφιερωμένη στον Πικάσο. Και ήταν εκεί που το κοινό ξαναβρήκε το δυναμικό Πικάσο, το ζωγράφο της ζωής και της ελπίδας. Γοητευμένος από την έκθεση αλλά και το έργο του γενικότερα, κατάφερα να με δεχτεί.

Έφτασα στο ατελιέ του ένα Σάββατο στις 8 το πρωί. Ήταν ένα άθλιο κτίριο στις όχθες του Σηκουάνα, όπου χρειάστηκε να περάσω από τρύπες που έκαναν χρέη πόρτας και από ξύλινα σκαλοπάτια που νόμιζα θα τσακίζονταν σε κάθε μου βήμα, μέχρι να φτάσω στο διαμέρισμά του. Περιμένοντας να εμφανιστεί ρώτησα το γραμματέα του αν ο Πικάσο είχε προβλήματα με τους Γερμανούς. Μου απάντησε: «Όπως όλοι οι άνθρωποι, περάσαμε άσχημα». Δεν του είχαν επιτρέψει να κάνει εκθέσεις. Μια φορά μάλιστα, η Γκεστάπο τον κατηγόρησε ότι είχε ψεύτικη ταυτότητα και ότι στην πραγματικότητα λεγόταν Λίπζιγκ. Ο Πικάσο αρκέστηκε να δηλώσει:

«Είμαι απλώς και μόνο ο Πικάσο».

Οι Γερμανοί έπαψαν να τον ενοχλούν, συνέχισαν όμως να τον παρακολουθούν. Αψήφησε τον κίνδυνο διατηρώντας σχέσεις με το παράνομο αντιστασιακό κίνημα.

Μετά από δέκα λεπτά, ο Πικάσο εμφανίστηκε. Κάρφωσε τα μάτια του στα δικά μου και μου έτεινε το χέρι. Το χαμόγελό του ήταν ζεστό, ειλικρινές και μιλούσε ανοιχτά, χωρίς περιστροφές, κάτι που με έκανε να νιώσω αμέσως άνετα. Του εξήγησα πως με ενδιέφερε πολύ το έργο του και ήθελα να μου πει αν το έχω εκτιμήσει σωστά.

- Για παράδειγμα, ο Ναύτης που είδα στην πρόσφατη έκθεσή σας: νομίζω πως είστε εσείς και διαλέξατε τη στολή του ναύτη για να εκφράσετε τη στράτευσή σας στον αγώνα...

«Πράγματι είμαι εγώ, αλλά δεν είχα καμιά πρόθεση να δώσω στο έργο πολιτικό περιεχόμενο. Φορώ ναυτική στολή γιατί μ’ αρέσει: πάντα φορώ ναυτική φανέλα»

Και για να επιβεβαιώσει τα λεγόμενα του, σήκωσε την μπλούζα του και μου έδειξε τη ναυτική του φανέλα με άσπρες και μπλε ρίγες!

- Ναι, αλλά η κόκκινη πεταλούδα; Το χρώμα δεν έχει πολιτική πρόθεση;

«Όχι ιδιαίτερα. Αλλά ακόμη κι αν έχει κάποια πολιτική χροιά, είναι δουλειά του υποσυνείδητού μου. Βέβαια, ότι υπάρχει στο υποσυνείδητο είναι αποτέλεσμα μιας συνειδητής σκέψης. Ίσως δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από την πραγματικότητα. Από αυτή τη άποψη, είναι πιθανόν να έχει πολιτικό νόημα».

- Στη Γκερνίκα ο ταύρος, το άλογο, τα χέρια με τους δαυλούς, όλα μοιάζουν να έχουν ένα αντίστοιχο με την ισπανική πραγματικότητα.

«Ναι, ο ταύρος εκπροσωπεί πράγματι την κτηνωδία, το άλογο το λαό. Σ’ αυτή την περίπτωση κατέφυγα στον συμβολισμό. Ωστόσο, είναι λάθος να λέτε ότι ο ταύρος είναι ο φασισμός: ο ταύρος είναι απλώς ο σκοταδισμός κι η κτηνωδία».

- Μα υπάρχει διαφορά; Όπου εγκαταστάθηκε ο φασισμός έφερε το σκοτάδι και την κτηνωδία, το θάνατο και την καταστροφή.

«Μπορεί να έχετε δίκαιο, αλλά δεν επιχειρούσα συνειδητά να δείξω κάτι τέτοιο. Η δουλειά μου δεν είναι συμβολική. Μόνο στη Γκερνίκα είναι, αλλά πρόκειται για μια αλληγορία. Γι’ αυτό και χρησιμοποίησα τον ταύρο και το άλογο. Κάποιοι χαρακτηρίζουν τη ζωγραφική μου ως σουρεαλιστική, τουλάχιστον τα έργα μου κάποιας περιόδου. Αλλά δεν είμαι σουρεαλιστής. Ποτέ δεν υπήρξα εκτός πραγματικότητας. Πάντα έζησα μέσα στην πεμπτουσία της, ή αν το θέλετε αλλιώς, στο πραγματικό της πραγματικότητας. Αν κάποιος επιθυμούσε να εκφράσει τον πόλεμο ίσως το πιο κομψό θα ήταν να είχε ζωγραφίσει ένα τόξο κι ένα βέλος, γιατί είναι μια εικόνα αισθητικά ελκυστική. Εγώ, αντίθετα, αν ήθελα να απεικονίσω τον πόλεμο, θα χρησιμοποιούσα ένα μυδραλιοβόλο. Τώρα ήρθε η στιγμή, αυτή την εποχή των αλλαγών και της επανάστασης, να ζωγραφίζουμε με τρόπο επαναστατικό κι όχι όπως πριν».

- Δε θεωρείτε το έργο σας πολιτικό;

«Κοιτάξτε, αν ήμουν χημικός και κάποιο πείραμά μου κατέληγε να δώσει ένα κόκκινο υγρό, θα μπορούσατε να πείτε πως πρόκειται για μια έκφραση κομμουνιστικής προπαγάνδας; Αν ζωγραφίσω ένα δρεπάνι κι ένα σφυρί, ο κόσμος μπορεί να πιστέψει πως είναι σύμβολο του κομμουνισμού αλλά για μένα είναι απλώς ένα δρεπάνι κι ένα σφυρί. Μπορεί να έχετε δίκαιο αποδίδοντας κάποια πολιτική σημασία σε στοιχεία των πινάκων μου, αλλά δεν είναι πρόθεσή μου. Ζωγραφίζω για να ζωγραφίζω. Και καθένας δίνει διαφορετικό νόημα στους πίνακές μου αναλόγως του τι βλέπει σ’ αυτούς. Δεν προσπαθώ να μεταφέρω κανένα πολιτικό μήνυμα. Δεν υπάρχει σκόπιμη προπαγάνδα στο έργο μου».

Άναψε τσιγάρο, τράβηξε δυο τρεις ρουφηξιές πολύ σκεπτικός και συμπλήρωσε:

«Είμαι κομμουνιστής, και η ζωγραφική μου είναι κομμουνιστική. Αν ήμουν παπουτσής δεν θα κάρφωνα τις σόλες με έναν ιδιαίτερο τρόπο για να δείξω τις πολιτικές μου προτιμήσεις».

- Ωστόσο, πολλά έργα σας μπορεί να είναι ακατάληπτα ακόμη και για ειδικούς. Για παράδειγμα αυτό το γυμνό με έναν μουσικό πλάι.

«Δεν είναι παρά ένα γυμνό με έναν μουσικό πλάι. Το ζωγράφισα για τον εαυτό μου. Όταν κάποιος κοιτά ένα γυμνό που φιλοτέχνησε άλλος καλλιτέχνης με φόρμες παραδοσιακές, λέει πως αυτό που βλέπει δεν είναι παρά ένα γυμνό. Αλλά εγώ το εκφράζω με έναν επαναστατικό τρόπο. Σ’ αυτό τον πίνακα δεν υπάρχει κανένα κρυφό νόημα. Είναι απλώς ένα γυμνό με ένα μουσικό».

- Γιατί ζωγραφίζετε με έναν τρόπο που είναι τόσο δύσκολο να τον καταλάβει ο απλός θεατής των έργων σας;

«Ζωγραφίζω έτσι, γιατί η ζωγραφική μου είναι προϊόν σκέψης. Δούλεψα πολλά χρόνια για να έχω αυτό το αποτέλεσμα κι αν έκανα ένα βήμα πίσω θα ήταν προσβολή για το λαό, γιατί όσα κάνω είναι συνεπή με τις ιδέες μου. Δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω συμβατικά μέσα μόνο και μόνο για να νιώσω την ικανοποίηση ότι με καταλαβαίνουν. Δε θέλω να κατέβω σ’ ένα κατώτερο επίπεδο. Εγώ εκφράζομαι μέσω της ζωγραφικής και δεν είμαι ικανός να το κάνω με τα λόγια. Δεν μπορώ να δώσω μια εξήγηση γιατί το έκανα με το δείνα κι όχι με τον τάδε τρόπο. Βεβαίως, είναι διασκεδαστικό, γιατί οι άνθρωποι ανακαλύπτουν στα έργα πράγματα που δεν έχει βάλει ο ζωγράφος. Και είναι τονωτικό να τα ανακαλύπτουν γιατί τελικώς η πεμπτουσία εκείνων που μπορεί να είδαν στον πίνακα, βρίσκεται πράγματι σ’ αυτόν».

- Ακούγοντάς σας και βλέποντας το έργο σας θα μπορούσε να πει κανείς πως δεν υπάρχει σχέση ανάμεσα στην τέχνη και την πολιτική...

«Ξέρουμε πως βεβαίως και υπάρχει», δήλωσε χαμογελώντας: «Μόνο που εγώ δεν την αναζήτησα».

Ο Φράνκο και η «Γκερνίκα»

Η δικτατορία του Φράνκο διακήρυξε ουδετερότητα στη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου πολέμου αλλά όλοι καλά γνώριζαν τους δεσμούς της με την χιτλερική Γερμανία. Αυτήν άλλωστε την «κουτσή ουδετερότητα» εκμεταλλεύτηκαν οι μυστικές υπηρεσίες της Βρετανίας για να σκαρώσουν την «Επιχείρηση Κιμάς». Άφησαν το πτώμα ενός δήθεν Βρετανού αξιωματικού να ξεβραστεί στις ισπανικές ακτές με την ελπίδα ότι οι Ισπανοί θα παρέδιδαν στους ναζί τα «απόρρητα έγγραφα» που ο νεκρός κουβαλούσε, όπως και έγινε. Τα «έγγραφα» έπεισαν τον Χίτλερ ότι οι σύμμαχοι δεν σκόπευαν απόβαση στη Σικελία αλλά στη Σαρδηνία. Οι Γερμανοί μετακινήθηκαν από το ένα νησί στο άλλο και συμμαχικές δυνάμεις βγήκαν σχεδόν ανενόχλητες στη Σικελία. Άλλωστε, η ισπανική ουδετερότητα δεν εμπόδισε τον Φράνκο να στείλει στρατό στο ανατολικό μέτωπο, εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης.

Στα 1945, η Ισπανία αποκλείστηκε από τον ΟΗΕ. Θα γινόταν δεκτή στον διεθνή οργανισμό μετά από δέκα χρόνια (1955). Από το 1947, ο δικτάτορας έφερε τον τίτλο του αντιβασιλιά «ως να έρθει ο βασιλιάς». Στα 1964, οι Ισπανοί έμαθαν ότι πιθανός βασιλιάς τους θα ήταν ο γεννημένος στις 5 Ιανουαρίου 1938 πρίγκιπας Χουάν Κάρλος των Βουρβόνων, εγγονός του Αλφόνσου ΙΓ’, σύζυγος της πριγκίπισσας Σοφίας της Ελλάδας.

Στα 1968, ο δικτάτορας έγινε ξαφνικά φιλότεχνος: Ζήτησε να εκτεθεί η Γκερνίκα στη Μαδρίτη. Οι Αμερικανοί φρόντισαν να ρωτήσουν τον Πικάσο. Αρνήθηκε κατηγορηματικά: Η «Γκερνίκα» δεν έπρεπε να γυρίσει στην Ισπανία, πριν να αποκατασταθεί εκεί η δημοκρατία. Στις 17 Ιουλίου του 1969, ο Φράνκο ονόμασε τον Χουάν Κάρλος διάδοχο του θρόνου. Η ενθρόνιση μετατέθηκε για μετά τον θάνατο του δικτάτορα.

Ο επαναπατρισμός της «Γκερνίκα»

Ο Πάμπλο Πικάσο πέθανε στις 8 Απριλίου 1973. Τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου και μετά από 34 χρόνια προσωπικής δικτατορίας, ο στρατηγός Φρανσίσκο Φράνκο παρέδωσε τα ηνία της διακυβέρνησης της Ισπανίας στον ναύαρχο Λουίς Μπλάνκο, παραμένοντας ο ίδιος «αρχηγός του κράτους». Τον Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου, ο ναύαρχος δολοφονήθηκε, ώστε να μην προβάλει εμπόδια στην επερχόμενη μεταπολίτευση. Συνέβη τον Νοέμβριο του 1975: Στις 20, ο Φράνκο απεδήμησε εις κύριον. Στις 22, ο Χουάν Κάρλος ορκιζόταν βασιλιάς της χώρας. Στις 9 Απριλίου του 1977, μετά από 38 χρόνια στην παρανομία, νομιμοποιήθηκε το Κομμουνιστικό Κόμμα της Ισπανίας.

Ο Αντόλφο Σουάρεθ και ο Δημοκρατικός Κεντρώος συνασπισμός του, κέρδισαν τις πρώτες, μετά από σε 41 χρόνια, ελεύθερες εκλογές στην Ισπανία (15 Ιουνίου 1977). Οι κεντρώοι έμειναν στην εξουσία ως τις 19 Ιανουαρίου του 1981, οπότε ο Σουάρεθ παραιτήθηκε. Μόλις τέσσερις ημέρες αργότερα, ακροδεξιοί αξιωματικοί επιχείρησαν πραξικόπημα. Απέτυχαν καθώς ο βασιλιάς επέδειξε αξιοθαύμαστη ψυχραιμία.

Η «Γκερνίκα» έφτασε στη Μαδρίτη στις 10 Σεπτεμβρίου 1981 κι εκτέθηκε στο Μουσείο «Πράδο». Το σοσιαλιστικό κόμμα του Φελίπε Γκονζάλες πήρε τις εκλογές του 1982. Οι σοσιαλιστές κράτησαν την διακυβέρνηση της χώρας 13 χρόνια. Στα 1992, η «Γκερνίκα» μεταφέρθηκε στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης «Βασίλισσα Σοφία», στη Μαδρίτη.

Μερικές σημαδιακές ημερομηνίες από την εποχή του ισπανικού εμφύλιου:

19/8/1936: Οι φασίστες του Φράνκο εκτελούν τον κορυφαίο Ισπανό συγγραφέα και ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Είχε γεννηθεί το 1898.

18/11/1936: Η Γερμανία του Αδόλφου Χίτλερ και η Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι αναγνωρίζουν την προσωρινή κυβέρνηση του στρατηγού Φρανσίσκο Φράνκο στην Ισπανία.

8/2/1937: Ο στρατηγός Φράνκο κυριεύει την Μάλαγα με την βοήθεια 15.000 Ιταλών φασιστών.

26/4/1937: Η βασκική πόλη Γκερνίκα βομβαρδίζεται αιφνιδιαστικά από γερμανικά αεροπλάνα σταλμένα απ’ τον Χίτλερ για να βοηθήσουν τον Φράνκο κατά τη διάρκεια του Ισπανικού Εμφύλιου. Οι βόμβες έπεσαν στην λαϊκή αγορά: 1.500 οι νεκροί, 1.000 οι τραυματίες.

1/5/1937: Πέντε ημέρες μετά τον βομβαρδισμό, ο Πάμπλο Πικάσο αρχίζει να συνθέτει τον πίνακά του, «Γκερνίκα».

5/1/1938: Γεννιέται ο Χουάν Κάρλος, μετέπειτα βασιλιάς της Ισπανίας.

19/1/1938: Εκατοντάδες άτομα χάνουν τη ζωή τους στην Ισπανία, όταν οι δυνάμεις του στρατηγού Φράνκο βομβαρδίζουν την Βαρκελώνη και άλλες πόλεις.

26/1/1939: Ο Φράνκο και οι δυνάμεις του κυριεύουν την Βαρκελώνη.

27/2/1939: Η Βρετανία και η Γαλλία αναγνωρίζουν την κυβέρνηση του στρατηγού Φράνκο, στην Ισπανία.

28/3/1939: Λήγει ο ισπανικός εμφύλιος καθώς η λευκή σημαία υψώνεται στην Μαδρίτη και ο στρατηγός Φράνκο αναλαμβάνει την διοίκηση της πόλης.

(Έθνος, 2.9.1997) (τελευταία επεξεργασία, 9.2.2009)

ΠΗΓΗ: http://historyreport.gr/