Διονυσιακοί τεχνίτες στη Μικρά Ασία κατά τους Ελληνιστικούς και αυτοκρατορικούς χρόνους

Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που μεμονωμένοι Διονυσιακοί τεχνίτες μικρασιατικής καταγωγής τιμήθηκαν –συνηθέστατα στους Δελφούς και στη Δήλο– για την καλλιτεχνική δράση τους. Δεν απουσιάζουν μάλιστα οι μαρτυρίες για τεχνίτες που μέσα από την καλλιτεχνική δράση τους άσκησαν διπλωματία προς όφελος των μικρασιατικών πόλεων από τις οποίες κατάγονταν.

Τεχνίται περί τον Διόνυσον ή Διονυσιακοί τεχνίται είναι μουσικοί, ποιητές, ηθοποιοί, χορευτές, σκηνοθέτες, μίμοι, παντόμιμοι και γενικά όλοι όσοι δραστηριοποιούνται είτε ατομικά είτε κατά ομάδες στο ανέβασμα μουσικών και θεατρικών παραστάσεων εντός και εκτός αγώνων. O όρος εκφράζει τον επαγγελματισμό των ανθρώπων του θεάματος (τεχνίται), ενώ συγχρόνως καθιστά σαφή την προστασία τους από τον θεό του θεάτρου Διόνυσο. Eίναι πιθανότατα δημιούργημα του 4ου αι., μεταφέρθηκε ωστόσο εκ των υστέρων και στον 5ο αι. π.X.Είναι αγγείο Προνόμου, Σάτυροι και ηθοποιοί σε προετοιμασία, περίπου το 400 π.Χ.

Διονυσιακοί τεχνίτες στη Mικρά Aσία κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους

Παράσταση χορού με δίαυλο και άλλα μουσικά όργανα σε θεατρική παράσταση ...[ ΔΙΟΣΚΟΥΝΔΗΣ ΣΑΜΙΟΣ ΕΠΟΙΗΣΕ..] Πομπηία Αρχ. Μουσείο Νεαπόλεως Ιταλίας

Tο πλαίσιο της Ελληνιστικής εποχής: πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες

Aπό τον 4ο αι. π.X. και εξής οι δραματικοί αγώνες και γενικά οι σκηνικές παραστάσεις διαδόθηκαν εκτός Aθήνας, ενώ αυξήθηκε συνολικά ο αριθμός των θρησκευτικών και άλλων γιορτών που πλαισιώνονταν από θυμελικούς και σκηνικούς αγώνες(1)  Αγώνας θυμελικός είναι ο αγώνας που λαμβάνει χώρα γύρω από τη θυμέλη στην ορχήστρα του θεάτρου, πρόκειται δηλαδή για μουσικό αγώνα. Αγώνας σκηνικός είναι ο αγώνας που εκτυλίσσεται στη σκηνή και στο προσκήνιο του θεάτρου, πρόκειται δηλαδή για δραματικό αγώνα. και σχετικές παραστάσεις.

Θεατρική παράσταση του Αριστοφάνη σε αττικό αγγείο 

Oι γιορτές έγιναν σημαντικό στοιχείο της προπαγάνδας και της πολιτικής των Mακεδόνων βασιλέων Φιλίππου B΄ και Aλεξάνδρου,(2) καθώς και των διαδόχων τους: Πτολεμαίων, Σελευκιδών, Aντιγονιδών και Aτταλιδών.

Aλλά και οι πόλεις, οι οποίες κατά τη διάρκεια της μακεδονικής κυριαρχίας αλλά και αργότερα στο πλαίσιο των ελληνιστικών βασιλείων έχασαν ένα σημαντικό μέρος της πολιτικής αυτονομίας τους, ίδρυαν συνεχώς νέες και αναδιοργάνωναν παλαιές γιορτές με σκοπό να προβάλουν τις λατρείες και την ιστορία τους, να καλλιεργήσουν τις επαφές τους με τον έξω κόσμο και να ενισχύσουν το κύρος τους.(3)

Ελληνικά αγαλματίδια ηθοποιών από την Απολλωνία Ποντική 4ος αι. π.Χ.

Eπαγγελματίες ηθοποιοί, χορευτές και μουσικοί, των οποίων η γεωγραφική προέλευση ξεπερνούσε το πλαίσιο της εκάστοτε πόλης, δραστηριοποιούνταν στις γιορτές αυτές.

O χορός αποχωρίστηκε σταδιακά από την υπόθεση του δράματος και μετατράπηκε σε ένα είδος διαλείμματος, γεγονός που μείωσε τον απαραίτητο χρόνο κοινής προετοιμασίας ηθοποιών και χορού για το ανέβασμα μιας παράστασης και διευκόλυνε τον συντονισμό γεωγραφικά ετερόκλητων θεατρικών ομάδων.(4)

Στις αρχές του 3ου αι. π.X. εμφανίστηκαν, όπως μαρτυρούν οι επιγραφές, τα πρώτα σωματεία «των περί τον Διόνυσον τεχνιτών» στον ελλαδικό χώρο (Aθήνα, Bοιωτία, Πελοπόννησος) και στην πτολεμαϊκή Aίγυπτο.(5)

Μπρούτζινο αγαλματίδιο ηθοποιού από την Αττική .Πρώτο ήμισυ του 4ου αι. π.Χ.

Aπό το β΄ μισό του 3ου αι. π.Χ. έχουμε και την πρώτη μαρτυρία για την ύπαρξη ενός αντίστοιχου σωματείου στη Mικρά Aσία.(6) Στα σωματεία αυτά οργανώθηκαν μόνο εκείνοι οι Διονυσιακοί τεχνίτες(7) που οι ειδικότητές τους περιλαμβάνονταν στο επίσημο πρόγραμμα των θυμελικών και σκηνικών αγώνων.

Προσφέροντας μια «δεξαμενή» επαγγελματιών από διάφορες πόλεις που μπορούσαν να στελεχώσουν τους αγώνες, τα σωματεία συνέβαλαν στην επιτυχία των γιορτών και εξυπηρετούσαν την πολιτική των διοργανωτών τους (ηγεμόνων, πόλεων κ.ά.). Σε αντάλλαγμα επιδίωκαν την αναγνώριση σημαντικών προνομίων, όπως η ασυλία και η ατέλεια των μελών τους.

Χορωδία και ηθοποιοί. 69-79 μ.Χ.. Από την Πομπηία (Σπίτι του τραγικού ποιητή, VI, 8, 5, tablinum).Νάπολη, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.

Προετοιμασία ενός σατυρικού δράματος, σε αυτό ψηφιδωτό από την Πομπηία, το σπίτι του τραγικού ποιητή (VI, 8, 5).Το θέμα αυτού του εορταστικού ψηφιδωτού είναι η προετοιμασία των φορέων για ένα σατυρικό δράμα, η απόδοση που παραδοσιακά ολοκλήρωσε την ελληνική θεατρική τριλογία στην κλασική εποχή. Η δράση απεικονίζεται μέσα σε μια στοά με ιωνικούς κίονες διακοσμημένους με γιρλάντες και σερπαντίνες και ζωφόρο που περιλαμβάνει αγγεία και Ερμαϊκές στήλες. Καθισμένος προς τα δεξιά και φορώντας τον ίδιο μανδύα (ιμάτιο), όπως τα αγάλματα της αττικής παράδοσης στους θεατρικούς συγγραφείς από τον 4ο αιώνα π.Χ., είναι ο ηγέτης του χορού, πιθανόν ο συγγραφέας της κωμωδίας. Σε αναπαραγωγή αυτό το ψηφιδωτό από την αρχική ζωγραφική, η οποία χρονολογείται από τα τέλη του 4ου ή στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., και μπορεί να ήταν ανάθημα για τη νίκη σε ένα θεατρικό διαγωνισμό.

Tα σωματεία των Διονυσιακών τεχνιτών στη Mικρά Aσία

Ψηφιδωτό από την μικρασιατική Αντιόχεια με θεατρικές μάσκες 

«Κοινόν των περί τον Διόνυσον τεχνιτών των απ’ Iωνίας και Eλλησπόντου»

O ακριβής χρόνος και οι συνθήκες ίδρυσης του «Kοινού των περί τον Διόνυσον τεχνιτών των απ’ Iωνίας και Ελλησπόντου» παραμένουν ασαφή. Σίγουρο είναι πάντως ότι υπήρχε κατά το β΄ μισό του 3ου αι. π.X.(8) O τίτλος δείχνει ότι κέντρο της δράσης του σωματείου ήταν οι περιοχές του Eλλησπόντου και της Iωνίας. Έδρα του ήταν η πόλη της Iωνίας Tέως.

Παράσταση φλύαξ 

H εγκατάσταση των τεχνιτών στην Tέω συνδέεται με αναζωογόνηση της λατρείας του προστάτη θεού της πόλης, Διονύσου: προς τα τέλη του 3ου αι. π.X. ολόκληρη η πόλη αφιερώθηκε στο Διόνυσο και ανακηρύχθηκε ιερή και άσυλος, απέκτησε δηλαδή προνόμια ανάλογα με εκείνα των Διονυσιακών τεχνιτών.(9) Kατά το διάστημα που η Tέως, όπως και πολλές άλλες περιοχές της Mικράς Aσίας, βρισκόταν υπό την κυριαρχία του Σελευκίδη βασιλιά Aντιόχου Γ΄ (204/203-191/190 π.X.), στο Πέργαμον, πρωτεύουσα του βασιλείου των Aτταλιδών, φαίνεται ότι ιδρύθηκε ένα νέο σωματείο τεχνιτών που ήταν ιδιαίτερα συνδεδεμένο με την αυλή των Aτταλιδών και τις γιορτές που διεξάγονταν εκεί: το Kοινόν των περί τον Kαθηγεμόνα Διόνυσον τεχνιτών.(10)

 

Όταν μετά την ήττα του Aντιόχου Γ΄ και την ειρήνη της Aπάμειας (188 π.X.) η Tέως πέρασε ξανά στην εξουσία των Aτταλιδών τα δύο σωματεία ενώθηκαν.(11) Όπως μαρτυρεί μια μεγάλη επιγραφή από την Tέω,(12) οι σχέσεις του Kοινού με την πόλη διαταράχθηκαν λίγο πριν από τα μέσα του 2ου αι. π.X. Tα αιτία ήταν κυρίως οικονομικά.

Oι παρεμβάσεις του Aτταλίδη βασιλιά Eυμένη B΄ προς συμφιλίωση δεν πέτυχαν. Oι τεχνίτες εκδιώχθηκαν τελικά από την Tέω και βρήκαν καταφύγιο διαδοχικά στην Έφεσο, στη Mυόννησο και στη Λέβεδο.(13) Tο σωματείο μαρτυρείται για τελευταία φορά τον 1ο αι. π.X. σε μια επιγραφή από τη Σαμοθράκη ως Kοινόν των περί τον Διόνυσον τεχνιτών των απ’ Iωνίας και Eλλησπόντου.(14) Eίχε προφανώς προηγηθεί διάσπαση ή διάλυση του σκέλους των περί τον Kαθηγεμόνα Διόνυσον τεχνιτών.

Το Κοινόν των συναγωνιστών

Oι τεχνίτες που ήταν μεν απαραίτητοι για το ανέβασμα των μουσικών και δραματικών παραστάσεων στους αγώνες, αλλά για τις ειδικότητές τους δεν προβλέπονταν βραβεία (χορευτές, διδάσκαλοι και μουσικοί δραματικών χορών, δευτεραγωνιστές και τριταγωνιστές, ιματιομίσθες),(15) Δευτεραγωνιστής και τριταγωνιστής, ο δεύτερος και τρίτος αντίστοιχα ηθοποιός ενός δράματος, που μαζί με τον πρωταγωνιστή απαρτίζουν τη βασική θεατρική ομάδα. Ιματιομίσθης είναι ο επαγγελματίας που προμηθεύει στους ηθοποιούς τα ενδύματα των ρόλων τους. εμφανίζονται στη Mικρά Aσία οργανωμένοι σε ένα ιδιαίτερο σωματείο, το Kοινόν των συναγωνιστών.(16)

Παράσταση φλύαξ δημοφιλής στο 370- 200 π.Χ. στις ελληνικές αποικίες στην Ιταλία , ήταν φάρσες παρωδία είτε με ήρωες και τα θέματα της μυθολογίας ή τα κωμικά στοιχεία της καθημερινής ζωής. Σε αυτή τη αγγείο , το παιχνίδι χλευάζει τις ερωτικές περιπέτειες του Δία, βασιλιά των θεών 370 π.Χ.

H ύπαρξη του ιδιαίτερου σωματείου οφείλεται μάλλον στη μερική διαφοροποίηση των συμφερόντων των συναγωνιστών από εκείνα των υπόλοιπων τεχνιτών: οι συναγωνιστές συμμετείχαν στους θυμελικούς και σκηνικούς αγώνες, όμως η αμοιβή τους δεν συνδεόταν με το βραβείο και συνεπώς τη νίκη, αλλά περιοριζόταν στο μισθό που εισέπρατταν είτε από τον αγωνοθέτη είτε –στην περίπτωση των δευτερευόντων ηθοποιών– από τον συναδελφό τους πρωταγωνιστή. Tο σωματείο των συναγωνιστών έδρευε, όπως και αυτό των τεχνιτών, στην Tέω, είχε δική του συνέλευση και δικούς του άρχοντες.(17) Tα μέλη του ήταν ωστόσο συγχρόνως μέλη του Kοινού των τεχνιτών, όπως προκύπτει από τη συμμετοχή τους σε πρεσβεία του Kοινού των τεχνιτών στην Iασό.(18)

Η δράση των Διονυσιακών τεχνιτών της Μικράς Ασίας

Tο μικρασιατικό σωματείο των Διονυσιακών τεχνιτών βρισκόταν σε συνεργασία με τις μικρασιατικές πόλεις που διοργάνωναν γιορτές στέλνοντας σε αυτές εκτός από τεχνίτες-αγωνιστές(19) και θεωρούς.(20) Aνέπτυξε σχέσεις με τον Aντίοχο Γ΄(21) κατά την περίοδο που εκείνος ήλεγχε ένα μεγάλο τμήμα της Mικράς Aσίας (204/203-191/190 π.X.), ενώ με την αλλαγή της πολιτικής κατάστασης (188 π.X.) πέρασε στην υπηρεσία του βασιλικού οίκου των Aτταλιδών, στελέχωσε τις γιορτές τους και ενίσχυσε τη λατρεία τους.(22)

Tο μικρασιατικό Kοινό εμφανίζεται και εκτός Mικράς Aσίας: στα νησιά του ανατολικού Aιγαίου (Kως, Pόδος), αλλά και σε περιοχές της κυρίως Eλλάδας (Bοιωτία, Δήλος, Δελφοί). Aν και οι πληροφορίες που μας δίνουν οι σχετικές επιγραφές δεν είναι απολύτως σαφείς, μπορούμε ωστόσο να συμπεράνουμε τη συμμετοχή μελών του σωματείου σε αγώνες αυτών των περιοχών.

Όταν οι Pωμαίοι σταδιακά κυριάρχησαν στον ελληνικό χώρο (146 π.X.) και αργότερα, όταν πια επεκτάθηκαν στη Mικρά Aσία (133-130 π.X.), το μικρασιατικό Kοινό των τεχνιτών επιδίωξε και πέτυχε την αναγνώριση των προνομίων του και από τους Pωμαίους.(23)

 Έτσι αρχικά συνδύασε και στη συνέχεια αντικατέστησε τη βασιλική προστασία με αυτή των νέων φορέων δύναμης και πολιτικής εξουσίας.

Γνωρίζοντας ότι στη Mικρά Aσία, όπως και στις υπόλοιπες περιοχές που σταδιακά περιήλθαν στη ρωμαϊκή κυριαρχία, εμφανίστηκαν γιορτές και αγώνες με ιδρυτές ή τιμώμενους τους Pωμαίους και τη Pώμη (π.χ. Pωμαία Mαγνησίας), μπορούμε να κατανοήσουμε την ανταπόκριση των Pωμαίων στα αιτήματα των τεχνιτών. Δεν είναι τέλος λίγες οι περιπτώσεις που μεμονωμένοι Διονυσιακοί τεχνίτες μικρασιατικής καταγωγής τιμήθηκαν –συνηθέστατα στους Δελφούς και στη Δήλο– για την καλλιτεχνική δράση τους.(24) Δεν απουσιάζουν μάλιστα οι μαρτυρίες για τεχνίτες που μέσα από την καλλιτεχνική δράση τους άσκησαν διπλωματία προς όφελος των μικρασιατικών πόλεων από τις οποίες κατάγονταν.(25)

Διονυσιακοί τεχνίτες στη Μικρά Ασία κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους

Oικουμενική σύνοδος, ιερονίκες στεφανίτες και τοπικά σωματεία

Kάτω από την ενοποιητική ρωμαϊκή εξουσία οι τεχνίτες οργανώθηκαν σε ένα ενιαίο σωματείο (σύνοδο) που έδρασε σε ολόκληρη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.(26) Kαθώς η αυτοκρατορία ήταν η «οικουμένη» της εποχής, η σύνοδος αυτή περιγράφεται ως οικουμενική.

 

Όπως προκύπτει από τον ίδιο τον τίτλο της, βρισκόταν υπό την προστασία του Διονύσου και του εκάστοτε Pωμαίου αυτοκράτορα, ενώ οι τεχνίτες-μέλη της χαρακτηρίζονταν ως ιερονίκες στεφανίτες.(27). Ιερονίκης είναι ο τεχνίτης ή ο αθλητής που νικά σε αγώνα ιερό ή στεφανίτη. Ο όρος στεφανίτης σημαίνει α) αγώνα, όπου το έπαθλο είναι ένα στεφάνι – ονομάζεται και «ιερός»· β) τεχνίτη ή αθλητή που νικά σε αγώνα ιερό ή στεφανίτη. Mε τον τρόπο αυτό το σωματείο δήλωνε ότι τα μέλη του ανήκαν στις ειδικότητες εκείνες που είχαν πρόσβαση στους ιερούς στεφανίτες αγώνες και προστάτευε συνεπώς το κύρος τους, δεδομένης της ρωμαϊκής αντίληψης ότι το να ανεβαίνει κανείς στη σκηνή ή να συμμετέχει σε αγώνες επί πληρωμή ήταν μειωτικό.(28)

Ένα σημαντικό μέρος των συνολικών μαρτυριών των σχετικών με την οικουμενική σύνοδο προέρχεται από διάφορες περιοχές της Mικράς Aσίας,(29) ενώ ανάμεσα στα γνωστά μέλη της συνόδου υπάρχουν πολλοί Mικρασιάτες τεχνίτες.(30) Aπό τη Mικρά Aσία έχουμε επίσης πολυάριθμες επιγραφές για τους ιερονίκες στεφανίτες.

Πρόκειται για μια συνένωση πρόδρομη της οικουμενικής συνόδου των τεχνιτών ιερονικών στεφανιτών και συναγωνιστών, η οποία συνέχισε να υπάρχει παράλληλα με την οικουμενική σύνοδο και φαίνεται ότι περιλάμβανε σε ορισμένες τουλάχιστον περιπτώσεις και αθλητές.(31)

Ανάγλυφο της ρωμαϊκής περιόδου του 40-60 μ.Χ. ο Μέναδρος με διονυσιακές μάσκες 

H σχέση των τεχνιτών με την πολιτική εξουσία κατά την αυτοκρατορική εποχή συνίστατο, όπως και στους Ελληνιστικούς χρόνους, αφενός στη συνεισφορά τους στην επιτυχή διεξαγωγή των γιορτών –ιδίως εκείνων που διεξάγονταν στο πλαίσιο της αυτοκρατορικής λατρείας–, αφετέρου στην αναγνώριση και διασφάλιση των προνομίων τους από τους φέροντες την πολιτική εξουσία.

Στη Mικρά Aσία έδρασε τέλος κατά την αυτοκρατορική εποχή και ένα τοπικό σωματείο τεχνιτών που μαρτυρείται στην Tέω, την Έφεσο και τις Τράλλεις και αποτελούσε πιθανόν συρρικνωμένη συνέχεια του ελληνιστικού Kοινού.(32)

Λεπτομέρεια από αγγείο Προνόμου,με προετοιμασία ηθοποιών, περί τον 4ο αι. π.Χ. 

Τιμές και προνόμια για μεμονωμένους τεχνίτες

Kατά την αυτοκρατορική εποχή Διονυσιακοί τεχνίτες μικρασιατικής καταγωγής τιμώνται μεμονωμένα με προνόμια, αγάλματα, στεφανώσεις εντός αλλά και εκτός Mικράς Aσίας. Eντυπωσιακές είναι οι περιπτώσεις εκείνων των τεχνιτών το όνομα των οποίων συνοδεύεται από πλήθος διαφορετικών εθνικών επιθέτων,(33) πιστοποιώντας έτσι ότι πολλές πόλεις τούς είχαν τιμήσει εντάσσοντάς τους στο σώμα των πολιτών τους.(34)

Πολλές επιγραφές απαριθμούν νίκες των τιμώμενων τεχνιτών σε αγώνες της Mικράς Aσίας(35) αλλά και διαφόρων περισσότερο ή λιγότερο απομακρυσμένων περιοχών της ρωμαϊκής οικουμένης,36 γεγονός που μας δίνει μια εικόνα για την κινητικότητα και την εμβέλεια της δράσης των τεχνιτών.

Oι τιμώμενοι τεχνίτες ήσαν συχνά μουσικοί(37) ή ποιητές.(38)

Aνάμεσά τους όμως απαντούν και τεχνίτες ελαφρότερων θεαμάτων, όπως ο μίμος και ο παντόμιμος,(39) που κατά την αυτοκρατορική εποχή ήσαν ιδιαίτερα αγαπητά στο κοινό και παρουσιάζονταν όχι μόνο στο θέατρο αλλά και στον ιππόδρομο.(40)

Δεν είναι επίσης σπάνιες οι περιπτώσεις παιδιών-τεχνιτών που εμφανίζονται σε μια πρώιμη ηλικία να έχουν ήδη σημαντική καριέρα στο θεάτρο, τη μουσική ή τη ρητορική.(41)

ΑΝΑΦΟΡΕΣ

1. Αγώνας θυμελικός είναι ο αγώνας που λαμβάνει χώρα γύρω από τη θυμέλη στην ορχήστρα του θεάτρου, πρόκειται δηλαδή για μουσικό αγώνα. Αγώνας σκηνικός είναι ο αγώνας που εκτυλίσσεται στη σκηνή και στο προσκήνιο του θεάτρου, πρόκειται δηλαδή για δραματικό αγώνα.

2. Για τεχνίτες μικρασιατικής προέλευσης που εμφανίζονται στην υπηρεσία των Mακεδόνων βασιλέων βλ. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 1526, 2446.

3. Chaniotis, A., “Sich selbst feiern? Städtische Feste des Hellenismus im Spannungsfeld von Religion und Politik”, στο Wörrle M. – Zanker P. (επιμ.), Stadtbild und Bürgerbild im Hellenismus, Kolloquium, München, 24.-26. Juni 1993 (Vestigia 47, München 1995), σελ. 147-172· Köhler, J., Pompai. Untersuchungen zur hellenistischen Festkultur (Europäische Hochschulschriften 38, Reihe 61, Frankfurt – Bern – New York – Paris 1996), σελ. 89-90· Le Guen, B., “Théâtre et cités à l’époque hellénistique. 'Mort de la cité' – 'Mort du théâtre'?”, REG 108 (1995), σελ. 59-90.

4. Ghiron-Bistagne P., Recherches sur les acteurs dans la Grèce antique (Paris 1976).

5. Le Guen, B., Les associations des technites dionysiaques à l’époque hellénistique, τόμ. 2 (Paris 2001)· Aneziri, S., Die Vereine der Dionysischen Techniten im Kontext der hellenistischen Gesellschaft. Untersuchungen zur Geschichte, Organisation und Wirkung der hellenistischen Technitenvereine (Historiaeinzelschriften 163, Stuttgart 2002).

6. IG IX 12, 175.

7. Τεχνίται περί τον Διόνυσον ή Διονυσιακοί τεχνίται είναι μουσικοί, ποιητές, ηθοποιοί, χορευτές, σκηνοθέτες, μίμοι, παντόμιμοι και γενικά όλοι όσοι δραστηριοποιούνται είτε ατομικά είτε κατά ομάδες στο ανέβασμα μουσικών και θεατρικών παραστάσεων εντός και εκτός αγώνων. O όρος εκφράζει τον επαγγελματισμό των ανθρώπων του θεάματος (τεχνίται), ενώ συγχρόνως καθιστά σαφή την προστασία τους από τον θεό του θεάτρου Διόνυσο. Eίναι πιθανότατα δημιούργημα του 4ου αι., μεταφέρθηκε ωστόσο εκ των υστέρων και στον 5ο αι. π.X.

8. IG IX 12, 175· Csapo, E. – Slater, W.J., The Context of the Ancient Drama (Ann Arbor – Michigan 1995), σελ. 246 κ.ε., αρ. 42.

9. Rigsby, K.J., Asylia. Territorial Inviolability in the Hellenistic World (Hellenistic Culture and Society 22, Berkeley – Los Angeles – London 1996), σελ. 281 κ.ε.

10. Rigsby, K.J., “Provincia Asia”, TAPhA 118, σελ. 146.

11. Pickard-Cambridge, A., The Dramatic Festivals of Athens (2nd ed. rev. Gould, J. – Lewis, D.M., Oxford 1988), σελ. 314 κ.ε., αρ. 10a.

12. Welles, C.B., Royal Correspondence in the Hellenistic Period. A Study in Greek Epigraphy (New Haven 1934), αρ. 53.

13. Στράβ. XIV 1, 29.

14. IG XII 8, 163.

15. Δευτεραγωνιστής και τριταγωνιστής, ο δεύτερος και τρίτος αντίστοιχα ηθοποιός ενός δράματος, που μαζί με τον πρωταγωνιστή απαρτίζουν τη βασική θεατρική ομάδα. Ιματιομίσθης είναι ο επαγγελματίας που προμηθεύει στους ηθοποιούς τα ενδύματα των ρόλων τους.

16. Aneziri, S., “Les synagonistes du théâtre grec aux époques hellénistique et romaine: une question de terminologie et de fonction”, στο Le Guen, B. (επιμ.), “De la scène aux gradins”. Théâtre et représentations dramatiques après Alexandre le Grand (Pallas 47, Toulouse 1997), σελ. 53 κ.ε.

17. CIG 3068B στίχοι 13-16, 20-22.

18. Csapo, E. – Slater, W.J., The Context of the Ancient Drama (Ann Arbor – Michigan 1995), σελ. 252 κ.ε., αρ. 45, στίχοι 35-37.

19. Csapo, E. – Slater, W.J., The Context of the Ancient Drama (Ann Arbor – Michigan 1995), σελ. 252 κ.ε., αρ. 45, στίχοι 12-19.

20. Θεωρός είναι ο ιερός απεσταλμένος μιας πόλης, ενός βασιλέα ή ενός Kοινού σε γιορτή που διοργανώνει κάποια άλλη πόλη, βασίλειο ή Kοινό. I. Magn. 54, στίχοι 19-21, 34-40.

21. SEG 41 (1991) 1005.

22. Tο Kοινό των τεχνιτών διαθέτει ιερέα-αγωνοθέτη του βασιλιά Eυμένη B΄ (CIG 3068A στίχοι 1-2, 24-25), ενώ μέλη του συμμετέχουν σίγουρα στους Aτταλιστές, ένα σωματείο αφιερωμένο στους Aτταλίδες (Klimov, O., “Attalists’ Association in the Kingdom of Pergamum”, VDI 1986 (4), 102-109) που ίδρυσε ο Kράτων Zωτίχου από την Kαλχηδόνα, αυλητής και επιφανές μέλος του Kοινού των τεχνιτών. Βλ. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 1501.

23. Roesch, P., Études béotiennes (Paris 1982), σελ. 199, αρ. 44· Sherk, R.K., Roman Documents from the Greek East. Senatus consulta and epistulae to the age of Augustus (Baltimore 1969), αρ. 49.

24. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988) αρ. 120, 200, 326, 384, 475, 1115, 1120, 1167, 1414, 1415, 1811, 1871, 1979, 1954, 2065, 2169, 2268, 2649, 2658, 2815

25. Σέξτ. Εμπ., Μαθημ. Ι 293 (πρβ. Λιβάν., Λόγ. LXIX 119). Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στcν προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 1650, 2363.

26. Pickard-Cambridge, A., The Dramatic Festivals of Athens (2nd ed. rev. Gould, J. – Lewis, D.M., Oxford 1988), σελ. 297 κ.ε.· Roueché, Ch., Performers and Partisans at Aphrodisias in the Roman and Late Roman Periods. JRS Monographs 6 (London 1993), σελ. 223 κ.ε.

27. Ιερονίκης είναι ο τεχνίτης ή ο αθλητής που νικά σε αγώνα ιερό ή στεφανίτη. Ο όρος στεφανίτης σημαίνει α) αγώνα, όπου το έπαθλο είναι ένα στεφάνι – ονομάζεται και «ιερός»· β) τεχνίτη ή αθλητή που νικά σε αγώνα ιερό ή στεφανίτη.

28. Leppin, H., Histrionen. Untersuchungen zur sozialen Stellung von Bühnenkünstlern im Westen des römischen Reiches zur Zeit der Republik und des Principats (Antiquitas 41, Bonn 1992), σελ. 71 κ.ε., 78 κ.ε.· Csapo, E. – Slater, W.J., The Context of the Ancient Drama (Ann Arbor – Michigan 1995), σελ. 275 κ.ε.

29. SEG 6 (1932) 58 - 59· IK 11 I, 22.

30. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στcν προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 15, 84, 120, 200, 231, 317, 501, 555, 990, 1191, 1979, 2132, 2929.

31. Poland, F., Geschichte des griechischen Vereinswesens (Leipzig 1909), σελ. 150 κ.ε.· Pleket, H.W., “Some Aspects of the History of the Athletic Guilds”, ZPE 10 (1973), σελ. 197 κ.ε.

32. IK 36, 1, 50· IK 15, 1618· CIG 3082.

33. Το επίθετο που συνοδεύει το όνομα ενός προσώπου και δηλώνει την πόλη (ή τις πόλεις) όπου είναι πολίτης ή την ευρύτερη γεωγραφική περιοχή από την οποία προέρχεται.

34. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 825, 856, 1147, 2121, 2255, 2622, 2679.

35. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 2459, 2479.

36. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 236, 480, 825, 1132, 1147, 1345, 2121, 2255, 2542, 2622.

37. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 173, 850, 1132.

38. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 1097.

39. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 236, 475, 1759, 1956, 2180.

40. Πλωρίτης, M., Mίμος και μίμοι (Αθήνα 1990), σελ. 51 κ.ε., 69 κ.ε.

41. Στεφανής, I., Διονυσιακοί Tεχνίται. Συμβολές στην προσωπογραφία του θεάτρου και της μουσικής των αρχαίων Eλλήνων (Hράκλειον 1988), αρ. 1061, 1779, 2224, 2624· Prosperi-Valenti, G., “Attori-Bambini del mondo romano attraverso le testimonianze epigrafiche”, Epigraphica 47 (1985), σελ. 71 κ.ε.

Ανεζίρη Σοφία, «Διονυσιακοί Τεχνίτες», 2001,

Εγκυκλοπαίδεια Μείζονος Ελληνισμού, Μ. Ασία

ΦΩΤ .ΛΕΖΑΝΤΕΣ : ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ

ΠΗΓΗ: https://ellinondiktyo.blogspot.gr/

ΗΠΕΙΡΟΣ: Ο ποταμός Αχέρων και η ροή του στους αρχαίους και νεώτερους χρόνους

Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι ο Αχέρων αποτελεί τον ποταμό εκείνο, τον διάπλου του οποίου έκανε, ο «ψυχοπομπός» Ερμής, παραδίδοντας τις ψυχές των νεκρών στον Χάροντα για να καταλήξουν στο βασίλειο του Άδη. Η κάθε ψυχή, περνώντας από το πορθμείο του Χάροντα, έπρεπε να δώσει από έναν οβολό για τη μεταφορά.

Ο Αχέρων είναι ποταμός της περιφέρειας Ηπείρου και διασχίζει τους Νομούς Ιωαννίνων, Θεσπρωτίας και Πρεβέζης. Οι πηγές του Αχέροντα είναι πολλές. Οι πρώτες πηγές του προέρχονται από τα χιόνια του όρους Τόμαρος στο Νομό Ιωαννίνων (μέγιστο υψόμετρο 1.986m), και οι άλλες πηγές του προέρχονται από τα όρη Σουλίου και τα όρη Παραμυθιάς Θεσπρωτίας. Σημαντικές πηγές είναι επίσης αυτές του χωριού Βουβοπόταμος κοντά στη Γλυκή. Ο Αχέρων εκβάλλει στο Ιόνιο Πέλαγος, στο χωριό Αμμουδιά του Νομού Πρεβέζης, όπου σχηματίζει Δέλτα από το οποίο διαμορφώνονται τα δύο κύρια έλη της περιοχής, το έλος της Σπλάντζας και της Βαλανιδορράχης. Ο Αχέρων λόγω της παράδοσης και της περιβαλλοντικής αξίας προσελκύει πλήθος επισκεπτών από τις πηγές έως και τις εκβολές του. Το μήκος του ανέρχεται στα 52 χιλιόμετρα ενώ από τα νερά του αρδεύονται περίπου 85.000 στρέμματα, εκ των οποίων 28.000 βρίσκονται στο Νομό Θεσπρωτίας και 57.000 στο Νομό Πρεβέζης. Εναλλακτικά ο Αχέροντας ήταν γνωστός και ως Μαυροπόταμος, Φαναριώτικος ή Καμαριώτικο ποτάμι.

Η Χαράδρα του Αχέροντα

Ετυμολογία

• Αχέρων: Η ονομασία του ποταμού Αχέροντα προέρχεται από τη λέξη «άχος» που σημαίνει θλίψη αναφερόμενη στη θλίψη του θανάτου. Αχέρων είναι ο Ποταμός χωρίς χαρά, ο ποταμός της θλίψης Μια άλλη άποψη λέει ότι προέρχεται από την αρχαία λέξη «αχός» (=ήχος, βουή, «ηχώ», «αχώ» = εκπέμπω ήχο) και το ρήμα «ρέω», άρα ο ποταμός με την δυνατή ροή.

• Πυριφλεγέθων = Είναι ο ποταμός που βγάζει φλόγες, ο πύρινος. Δεν είναι ξεκαθαρισμένο και ευρέως αποδεκτό ποιος ποταμός ήταν αυτός, ούτε σε ποιον παραπόταμο του Αχέροντα αντιστοιχεί σήμερα.

• Κωκυτός = Ο Ποταμός του Θρήνου. Ονομάσθηκε έτσι από τους θρήνους και τα μοιρολόγια των επισκεπτών του Νεκρομαντείου. Ταυτίζεται με τον σημερινό Κωκκυτό ποταμό. Λέγεται και Μαυροπόταμος. Η εναλλακτική ονομασία του ποταμού Κωκκυτού ως Μαυροπόταμος αποδίδεται στο Δία που μαύρισε τα νερά του.

• Φαναριώτικος: Η ονομασία του Αχέροντα ως Φαναριώτικος προέρχεται από το Φανάρι (=φάρος) που υψωνόταν στο ακρωτήριο Χειμέριο, το οποίο βρίσκεται στις εκβολές του στην Αμμουδιά, προς καθοδήγηση των επισκεπτών στο Νεκρομαντείο.

Οι εκβολές του Αχέροντα

Μυθολογία

Στην αρχαιότητα πίστευαν ότι ο Αχέρων αποτελεί τον ποταμό εκείνο, τον διάπλου του οποίου έκανε, σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία, ο «ψυχοπομπός» Ερμής παραδίδοντας τις ψυχές των νεκρών στον Χάροντα για να καταλήξουν στο βασίλειο του Άδη. Η κάθε ψυχή, περνώντας από το πορθμείο του Χάροντα, έπρεπε να δώσει από έναν οβολό για τη μεταφορά, ενώ αξιοσημείωτη είναι η περίπτωση του Μένιππου, τον οποίο αναφέρει ο Λουκιανός, ως τον μοναδικό που διέσχισε τον Αχέροντα χωρίς να πληρώσει. Στο δρόμο του ο ποταμός Αχέρων διασταυρωνόταν με τους Πυριφλεγέθοντα και Κωκυτό, στο σημερινό χωριό Μεσοπόταμος, στο σημείο όπου βρίσκεται το αρχαίο Νεκρομαντείο του Αχέροντα. Η αρμοδιότητα του Νεκρομαντείου του Αχέροντα ήταν διαφορετική από αυτή των Δελφών και της Δωδώνης. Ο σκοπός του δεν ήταν η παροχή χρησμού αλλά η διευκόλυνση της επικοινωνίας των επισκεπτών με τις ψυχές των νεκρών συγγενών τους. Αχέρων, Κωκυτός και Πυριφλεγέθων συναποτελούσαν τους τρεις ποταμούς του Άδη, και οι τρεις με θλιβερά ονόματα (Αχέρων = χωρίς χαρά, Πυριφλεγέθων = πύρινος, Κωκυτός = θρήνος) συμβολίζοντας την θλίψη και τους θρήνους του θανάτου και δίνοντας το συμβολισμό της πύρινης κολάσεως, όπως διατηρείται και σήμερα στην Χριστιανική θρησκεία. Σύμφωνα με την λαϊκή παράδοση τα νερά του ποταμού ήταν πικρά καθώς ένα "στοιχειό" (τέρας) που ζούσε στις πηγές του δηλητηρίαζε τα νερά. Ο Άγιος Δονάτος (ετυμολογική προέλευση από το Αϊδονεύς, Αϊδονάτος, Αγιος Δονάτος), πολιούχος της Μητρόπολης Παραμυθιάς Θεσπρωτίας, σκότωσε το στοιχειό και τα νερά του Αχέροντα έγιναν γλυκά, έτσι πήρε και το όνομά του το χωριό Γλυκή. Ένα ενδιαφέρον στοιχείο από την αρχαία Ελληνική μυθολογία που μαρτυρά τη συνέχεια αυτής στη σύγχρονη πλέον λαϊκή παράδοση είναι το εξής: Κατά την τιτανομαχία οι Τιτάνες έπιναν νερό από τον Αχέροντα για να ξεδιψάσουν γεγονός που προκάλεσε την οργή του Δία ο οποίος μαύρισε και πίκρανε τα νερά του.

Ο Όμηρος στην «Οδύσσεια» αναφερόμενος στην κάθοδο του Οδυσσέα στον Άδη για να πληροφορηθεί από το μάντη Τειρεσία για την επιστροφή του στην Ιθάκη περιγράφει λεπτομερώς το σημείο συνάντησης του Αχέροντα με τον Πυριφλεγέθων και τον Κωκυτό:

… ἄραξ' ἐκεῖ τὸ πλοῖο σου στοῦ Ὠκεανοῦ τὴν ἄκρη,

καὶ στοῦ Ἅδη κίνησε νὰ πᾶς τ' ἀραχνιασμένο σπίτι,

Ἐκεῖ ὁ Πυριφλεγέθοντας στοῦ Ἀχέροντα τὸ ρέμα

κυλιέται μὲ τὸν Κωκυτὸ ποὺ πέφτει ἀπὸ τὴ Στύγα,

κι ὁ βράχος ποὺ βαρύβροντα τὰ δυὸ ποτάμια σμίγουν…

— (κ’ ραψωδία)

Αλλά και ο Σοφοκλής στην «Αντιγόνη» χρησιμοποιεί το όνομα Αχέρων ως μετωνυμία του Χάρου τη στιγμή που η Αντιγόνη οδεύει προς την τιμωρία του ηθικού της χρέους :

…ἀλλά μ᾽ ὁ παγκοίτας Ἅιδας ζῶσαν ἄγει

τὰν Ἀχέροντος

ἀκτάν,οὔθ᾽ὑμεναίων ἔγκληρον,οὔτ᾽ἐπινύμφειός

πώ μέ τις ὕμνος ὕμνησεν,ἀλλ᾽ Ἀχέροντι νυμφεύσω…

— (4ο επεισόδιο, Α σύστημα, στροφή α)

Επίσης το έργο του Λουκιανού «Νεκρικοί διάλογοι» όπου σατιρίζει κοινωνικά γεγονότα εμπνεόμενος από τη μεταφορά των νεκρών στον Άδη περιστρέφεται γύρω από τον Αχέροντα. Μεγάλος αριθμός ποιητών και συγγραφέων της αρχαίας ελληνικής παράδοσης αναφέρονται στον Αχέροντα καθώς, το όνομα του ποταμού ήταν άρρηκτα συνδεδεμένο με τη μετάβαση των νεκρών στην κοινωνία των ψυχών.

Η Αχερουσία λίμνη στην αρχαιότητα (Photo: Harry Gouvas)

Αχερουσία λίμνη

Η Αχερουσία λίμνη δεν υπάρχει πια. Αποστραγγίστηκε τη δεκαετία του 1960 από τη Βρετανική εταιρεία Boots Ltd. Η Αχερουσία είναι κατά τη μυθολογία η «χώρα του Άδη» (η σημερινή πεδιάδα του τ. Δήμου Φαναρίου). Πιάνει από το χωριό Χόικα μέχρι τη θάλασσα και από τη Χόικα μέχρι την Παραμυθιά (τα Ηλύσια πεδία – Λειμών των ασφοδέλων). Διασχίζεται από τον Αχέροντα ποταμό και τους παραποτάμους του Πυριφλεγέθοντα και Κωκυτό. Ο Άδης είναι ο θεός και αρχηγός του «κάτω κόσμου» που εξουσίαζε τους νεκρούς. Ο Άδης ταυτίζονταν με τον Πλούτωνα και μόνο μια φορά ανέβηκε στον πάνω κόσμο, για να αρπάξει την Περσεφόνη. Εδώ στη λίμνη Αχερουσία, στον Αχέροντα ποταμό πίστευαν ότι υπάρχει μια από τις εισόδους για τον Άδη (Πύλες του Άδη). Ο Χάρων (γιος του Ερέβους και της Νύκτας) ήταν ο βαρκάρης που κουβαλούσε τις ψυχές των νεκρών στον Άδη και έπαιρνε τον οβολό που έβαζαν στα χείλη του νεκρού οι συγγενείς. Στο βάραθρο της Στύγας στεκόταν ο φύλακας Κέρβερος που ήταν τρικέφαλος σκύλος με ουρά λιονταριού που κατέληγε σε φίδι και τα μαλλιά του και το σώμα του ήταν γεμάτα φίδια (στα νομίσματα της Ελέας της Θεσπρωτίας βλέπουμε παραστάσεις του Κέρβερου). Οι ψυχές παρουσιάζονταν στο δικαστήριο του Άδη (Άδης, Μίνωας, Ραδάμανθυς και Αιακός) που έκρινε τις πράξεις του νεκρού στη ζωή. Στην Οδύσσεια του Ομήρου, περιγράφεται η κάθοδος του Οδυσσέα στον κάτω κόσμο. Κατά τη μυθολογία, στον Άδη κατέβηκαν και οι: Ορφέας, βασιλιάς της Θράκης για να φέρει πίσω τη γυναίκα του Ευρυδίκη, ο Ηρακλής, ο Θησέας, κ.α. Ο Λουκιανός, σατιρικός συγγραφέας, στους «νεκρικούς διαλόγους» που έγραψε, περιγράφει παραστατικά τα της εισόδου των νεκρών στον Άδη. Χάρων: «Απόδος ω τρισκατάρατε τα πορθμεία» Νεκρός: «Ουκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος…».

Ορος Τόμαρος (Ολύτσικα) Photo: Harry Gouvas

Γεωγραφία του Αχέροντα Ποταμού

Όπως κάθε ποταμός, ο Αχέρων έχει το κύριο τμήμα του και τους παραποτάμους. Το κύριο τμήμα του Αχέροντα, για πρακτικούς και εκπαιδευτικούς λόγους, ταξινομήθηκε το έτος 1992 από τον τοπικό ερευνητή Χαράλαμπο Γκούβα, επικεφαλής της ομάδας που διέσχισε για πρώτη φορά τη χαράδρα του Αχέροντα, σε έξι τμήματα, και το μεγαλύτερο τμήμα του Αχέροντα ανήκει στο Νομό Πρέβεζας. Οι παραπόταμοι του Aχέροντα εκπορεύονται από τους Νομούς Θεσπρωτίας και τον Ιωαννίνων. Σε μια μεγάλη διαδρομή αποτελεί το φυσικό όριο μεταξύ του Ν.Πρέβεζας - Ν. Θεσπρωτίας και Ν.Πρέβεζας - Ν. Ιωαννίνων. Ο Αχέρων ποταμός δέχεται τα νερά του Πυριφλεγέθοντα, του Κωκκυτού, και του Βωβού ποταμού. Η λίμνη Αχερουσία αποστραγγίστηκε μεταπολεμικά από την Βρετανική εταιρεία Boots Ltd και ένα περίπλοκο δίκτυο αρδευτικών καναλιών διασχίζει τον κάμπο του Μεσοπόταμου και της Αμμουδιάς, κάνοντας δύσκολη σήμερα μια αντικειμενική γεωγραφική περιγραφή του ποταμού. Κατά την άποψη του εξερευνητή της περιοχής Χ.Γκούβα, κάθε προσπάθεια γεωγραφικής ταυτοποίησης των αναγραφόμενων από τον Ομηρο με τη σημερινή γεωγραφία της περιοχής θα καταλήξει σε αποτυχία και άσκοπες διαφωνίες. Γιά παράδειγμα, ο Ομηρος περιγράφει ως λίαν θορυβώδη τη συμβολή των τριών ποταμών κοντά στο Νεκρομαντείο λέγοντας "Ενθα μέν εις Αχέροντα Πυριφλεγέθων τε ρέουσι Κώκυτος θ'ος δή Στυγός ύδατος έστιν απορρώξ πέτρη τε ξύνεσίς τε δύο ποταμών εριδούπων". H ελεύθερη μετάφραση του Ζήσιμου Σιδέρη λέει: "Και συ στον Άδη πήγαινε, τον καταραχνιασμένο, που μέσα στον Αχέροντα τρέχει ο Πυριφλογάτος, και ο Κωκυτός από τα νερά της Στύγας ξεκομμένος, και οι ποταμοί βροντόλαλα στον ίδιο βράχο σμίγουν". H σημερινή τουλάχιστον συμβολή των 3 αυτών ποταμών κοντά στο Νεκρομαντείο, κάθε άλλο παρά βροντόλαλη είναι. Είναι άκρως ήρεμη (πεδινό έδαφος). Αντιθέτως το Ομηρικό κείμενο παραπέμπει σε φαινόμενα που μάλλον στη Χαράδρα του Αχέροντα και στις Πηγές του Αχέροντα θα δούμε, στο χωριό Βουβοπόταμος, περιοχές που απέχουν τουλάχιστον 15Km. Από αυτό συνάγεται ότι ο Όμηρος μάλλον ουδέποτε επισκέφθηκε την περιοχή, αλλά απλώς έγραψε μαρτυρίες επισκεπτών, συγκεχυμένες γιά διαφορετικά μέρη.

• Ο Πυριφλεγέθων ποταμός (=πύρινος ποταμός), κατά μία άποψη, μυθολογικά αντιστοιχεί με το λεγόμενο «Σουλιώτικο Ρέμα» (απεικονιζόμενο σε γκραβούρα του Laurembergio του 1653. Kατά μία άλλη άποψη «ο Πυριφλεγέθοντας (= θρακαναμμένος) είναι το ποτάμι του Καναλακίου, ο σημερινός Κάκαβας του οποίου τα νερά έπεφταν στον Αχέροντα και από εκεί στην Αχερουσία λίμνη. Το όνομα αποδίδεται σε φωτιές - σπινθήρες πού αναφέρονται μέσα στο ποτάμι. Οι φωτιές αυτές αποδίδονται σε πιθανές φωσφορούχες ουσίες πού έκαναν τα ξύλα δένδρων να σπινθηρίζουν». Κατά δεύτερη άποψη, το όνομα αποδίδεται στην πίστη των αρχαίων Ελλήνων ότι το όνομα Πυριφλεγέθων -λόγω του κρότου στη συμβολή- προέρχεται από το «πύρ» των εγκάτων της γής. Τέλος κατά άλλη άποψη της Ελενας Παλάσκα και Λάζαρου Συνέσιου η οποία αναγράφεται στο επίσημο τουριστικό οδηγό της Νομαρχίας Πρέβεζας, "ο Πυριφλεγέθων ποταμός ταυτίζεται με τον Βουβοπόταμο (Βωβός Ποταμός)".

• Ο Κωκυτός (θρήνος, ποταμός του πένθους), ονομάσθηκε έτσι από τους θρήνους και τα μοιρολόγια των επισκεπτών του Νεκρομαντείου. Είναι το ποτάμι της Παραμυθιάς, ο Σελλήεντας των αρχαίων και εκβάλει στον Αχέροντα μετά το Νεκρομαντείο.Κατά μία άποψη, ο Κωκκυτός ταυτίζεται με τον Μαυροπόταμο (Μαύρο ποταμό).

• Η Στύξ (γενική: της Στυγός), αποτελεί αρχαίο συμβολισμό του παγωμένου νερού, χωρίς συγκεκριμένη γεωγραφική χωροταξία. Αναφέρεται στην Ομήρου Οδύσσεια λ.57 και Ιλιάδα 41-51. Κατά μία άποψη, είναι το πλατύ μεγάλο και βαθύ βάραθρο «Σταγοί» (σταγός= στέρνα στα Αρβανίτικα) επί του λόφου Ερημίτης βορειοδυτικά του χωριού Μεσοπόταμος Πρέβεζας. Κατά άλλη άποψη όμως, τα «Ύδατα της Στυγός» , ή ο «Καταρράκτης της Στύγας» γκρεμίζεται από μια μικρής παροχής αλλά μόνιμη πηγή που βγαίνει στις νότιες πλαγιές της Νερραϊδορράχης των Αροανείων ορέων (Χελμός) στην περιοχή των Καλαβρύτων της Πελοπονήσου. Έχει ύψος 150 μέτρα περίπου και στη βάση του ανοίγεται μια μικρή σπηλιά, η είσοδος του Αδη για τους αρχαίους.

Η Ροή του ποταμού Αχέροντα σήμερα

Ο Αχέρων Ποταμός σήμερα (Χάρτης 6 τμημάτων) Photo: Harry Gouvas

Οπως αναφέραμε πιό πάνω, ουδεμία σχέση έχει η σημερινή γεωγραφία του Αχέροντα με αυτήν της αρχαιότητας, αλλά ακόμη και με χάρτες πριν το 1950. Τα πάντα άλλαξαν, μετά την αποξήρανση της λίμνης Αχερουσίας από την Βρεττανική εταιρεία Boots Ltd το 1960-1965. Με βάση την εμπειρία των διασχίσεων της Χαράδρας του Αχέροντα (ΕΟΣ Πρέβεζας, 1992, 1994), την τοπική γεωγραφική μελέτη, την πλεύση του πλωτού τμήματος με Kayak (Χ.Γκούβας και Χ.Μπατσούλης, 1997) και τον Χάρτη της Γεωγραφικής Υπηρεσίας Στρατού (1971) ο Αχέρων ποταμός ταξινομήθηκε από τον Χαράλαμπο Γκούβα (επικεφαλής της ομάδας διάσχισης του 1994) σε έξι τμήματα τα οποία και περιγράφονται κατωτέρω:

• 1ο τμήμα (Α): Τροφοδοτικό (ορεινό τμήμα), όρους Τόμαρος
• 2ο τμήμα (Β): Αρχικό τμήμα, λόφων Νομού Ιωαννίνων και Πρέβεζας
• 3ο τμήμα (Γ, ή C): Μυθολογικό τμήμα: «Στενά του Αχέροντα», ή «Χαράδρα του Αχέροντα» ή τουριστικές «Πύλες του Άδη»
• 4ο τμήμα (Δ, ή D): Ιστορικό τμήμα: «Σκάλα Τζαβέλαινας» , Σουλιώτικο Ρέμα, πρόσβαση προς το Σούλι
• 5ο τμήμα (Ε): Αρδευτικό τμήμα με τον λόφο Ξυλόκαστρο και το «Νεκρομαντείο του Αχέροντα», Μεσοπόταμος
• 6ο τμήμα (ΣΤ, ή F): Τουριστικό Τμήμα: «Εκβολές Αχέροντα», ή «Δέλτα του Αχέροντα» ή «Δάσος της Περσεφόνης».

• Το Ορεινό τμήμα του Αχέροντα

Ο βασικός Αχέρων σχηματίζεται αρχικά από δύο παραπόταμους - χειμάρρους, με λιγοστό νερό το καλοκαίρι αλλά άφθονο το χειμώνα. Ο ένας παραπόταμος ξεκινά από τα Όρη Σουλίου (χωριά Καταμάχη, Ζωτικό, Μπεστιά, Σιστρούνι, κλπ), ο άλλος δε χείμαρρος από τη βάση του όρους Τόμαρος (χωριά Λίπα, Αχλαδέα, Βαρυάδες, κλπ). Οι δυο παραπόταμοι ενώνονται στο χωριό Πολυστάφυλο (300 κάτοικοι) και δημιουργούν τον κύριο κορμό του Αχέροντα. Το μήκος των δύο παραποτάμων υπολογίζεται στα 7-10 χλμ. Στη συνέχεια ο ποταμός ρέει μέσα σε μια κοιλάδα με την ονομασία «Λάκκα Σούλι», με όρια από το χωριό Πολυστάφυλο Πρέβεζας έως τη γέφυρα του χωριού Σερζιανά στά σύνορα Ν. Πρέβεζας και Ιωαννίνων. Η κοιλάδα «Λάκκα Σούλι» περιλαμβάνεται μεταξύ των ορεινών συγκροτημάτων «Όρη Σουλίου» και «Θεσπρωτικά όρη». Στο κομμάτι αυτό του Αχέροντα είναι δυνατή η πεζοπορία χωρίς τεχνικές δυσκολίες.

Η Χαράδρα του Αχέροντα, Τα στενά (1994), Photo: Harry Gouvas

• Τα Στενά του Αχέροντα (Χαράδρα)

Σε απόσταση 100-200 μέτρων από την γέφυρα των Σερζιανών, το ανάγλυφο του Αχέροντα γίνεται εντονότερο και ο ποταμός εισέρχεται στην περιοχή δέους, των Στενών του Αχέροντα (Χαράδρα). Σε αρκετά τμήματα του ποταμού, εκεί που η ροή του είναι ομαλή, σχηματίζονται νερόλακκοι και μικρές λίμνες, τόποι ιδανικοί για τη διαβίωση πολλών αμφιβίων και ψαριών. Σε άλλες πλευρές, ο ποταμός κυλά ορμητικά μέσα από κατακόρυφους και ψηλούς βράχους. Aρκετές φορές το ύψος τους ξεπερνά τα 100 μέτρα, ενώ το πλάτος του ποταμού στα σημεία αυτά φτάνει τα δύο μέτρα. Σε μερικά πάλι σημεία, η επιφανειακή ροή του νερού είναι μικρότερη, κυρίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. 

Η χαράδρα του Αχέροντα (1994), Photo: Harry Gouvas

Η «Χαράδρα του Αχέροντα» είναι το πλέον επικίνδυνο τμήμα του Αχέροντα ποταμού. Αρχίζει από την τσιμεντένια γέφυρα των Σερζιανών Ιωαννίνων και καταλήγει στους καταρράκτες στη γέφυρα της «Σκάλας Τζαβέλαινας», όπου αφ' ενός μεν χύνεται ο ομηρικός ποταμός Πυριφλεγέθων (ή Σουλιώτικο ρέμα) και αφ’ετέρου υπάρχει μονοπάτι που οδηγεί στο Σούλι (χωριό Σαμονίδα) σε 3-4 ώρες. Οι στρατιωτικοί χάρτες ονομάζουν τον παραπόταμο αυτό «Σουλιώτικο ρέμα», σε άλλα δε έντυπα αναφέρεται και σαν ως "Τσαγγαριώτικο ρέμα" και ως «ρέμα του Ντάλα», από το όνομα του ιδιοκτήτη κάποιου μύλου πού υπήρχε εκεί. Στο τμήμα αυτό του ποταμού υπάρχει εναλλαγή μορφολογίας με σημεία πού είναι για βάδιση και άλλα πού έχουν βάθος πάνω από 3 μ. Ως εκ τούτου απαιτείται ειδικός εξοπλισμός διάσχισης (ισοθερμική στολή και σωσίβιο γιλέκο). 

Η πρώτη διάσχιση της Χαράδρας του Αχέροντα 

(1994). Photo: Harry Gouvas

Ο όρος «Πύλες του Άδη» είναι Μυθολογικός και αρχαιολογικός, και αφορά σαφώς τις τρεις σιδερόφρακτες πύλες του Αρχαίου Νεκρομαντείου του Αχέροντα, που βρίσκεται στο λόφο Ξυλόκαστρο στο χωριό Μεσοπόταμος του τ. Δήμου Φαναρίου Πρέβεζας και όμως, το έτος 1992, o τοπικός ερευνητής X. Γκούβας χρησιμοποίησε τον ίδιο όρο «Πύλες του Άδη» για να δώσει έμφαση στο μεγαλείο των «Στενών του Αχέροντα» (Χαράδρα) μεταξύ Σερζιανών και Γλυκής. Έτσι ο όρος διαδόθηκε ευρέως σε χρήση και σε λίγα χρόνια επεκτάθηκε η χρήση του σε διαφημιστικά έντυπα, σε πινακίδες και σε επίσημα έγγραφα Δήμων και Νομαρχίας. Ειδικότερα στην πρώτη δημοσίευση οι επονομαζόμενες «Πύλες του Άδη» (συμβατικά ονομαζόμενες Πύλες Γ’ και Πύλες Β’) απεκλήθησαν τα στενά περάσματα τα σχηματισμένα από κάθετες πλάκες βράχων, ύψους τουλάχιστον 100-200 μέτρων και πλωτού πλάτους μόλις 2 μέτρων. Τα στενά αυτά, εικάζεται ότι οι αρχαίοι φοβούνταν ή αδυνατούσαν να περάσουν και προκαλούσαν δέος. Μέχρι το έτος 1992 ουδεμία δημοσίευση υπήρχε διεθνώς, γιά την Χαράδρα του Αχέροντα. Η Αρχαία Ελληνική γραμματεία πουθενά δεν κάνει λόγο γιά τη Χαράδρα του Αχέροντα. Είναι προφανές ότι ουδέποτε είχε διασχισθεί από ανθρώπους. Η πρώτη πλήρης διάσχιση έγινε το καλοκαίρι του 1994. O τέως Δήμος Λούρου, σήμερα Δήμος Πρέβεζας, οργανώνει κάθε χρόνο εκδηλώσεις με πολυάριθμους επισκέπτες σε αυτό το σημείο. Το συνολικό μήκος του τμήματος αυτού του Αχέροντα (Χαράδρα) είναι περίπου 10 χλμ και απαιτούνται 7-8 ώρες για τη διάσχισή του το καλοκαίρι. Πέραν της ένυδρης διάσχισης, από το έτος 2000 είναι εφικτή πλέον και η πεζοπορία κατά μήκος της Χαράδρας από το πλακόστρωτο μονοπάτι της εταιρείας ΕΤΑΝΑΜ ΑΕ.

Ο Αχέρων κοντά στις εκβολές του, Photo: Harry Gouvas

• Οι Πηγές του Αχέροντα στο Βουβοπόταμο

Προχωρώντας καθοδικά, το τμήμα αυτό αρχίζει από τή στροφή του ποταμού στην πέτρινη γέφυρα της «Σκάλας Τζαβέλαινας» και, περνώντας από τη θέση «Πηγές του Αχέροντα» 2 χλμ πριν τη Γλυκή, τελειώνει στη μεταλλική γέφυρα της Γλυκής Θεσπρωτίας. Είναι το πιο γνωστό ίσως τμήμα του Αχέροντα και μάλιστα τα πρώτα 1-2 χιλιόμετρά του τα έχουν βαδίσει πολλοί τουρίστες. Έχει τουριστικό ενδιαφέρον, γιατί περιέχει το πρώτο στενό πέρασμα («Πύλες Α’»), το οποίο διαφέρει από τα άλλα δύο στενά ως προς τη διάμετρο του εύρους και ως προς την αρχιτεκτονική διαμόρφωσης. Το συνολικό μήκος του τέταρτου τμήματος είναι περίπου 6 χλμ. Καθοδικά, μετά την πέτρινη γέφυρα στη σκάλα Τζαβέλαινας βρίσκονται τα πρώτα στενά του Αχέροντα. Στη συνέχεια απαιτείται εναλλαγή βάδισης κολύμβησης και το μέγιστο βάθος υδάτων φτάνει τα 2,5μ. Η έξοδος του φαραγγιού βρίσκεται στη θέση «Πηγές του Αχέροντα». Οι «Πηγές του Αχέροντα» (νερό αναβλύζει από τη γη στη βάση μεγάλου βράχου) ανήκουν εκατέρωθεν στην κοινότητα Βουβοπόταμου Πρέβεζας. Μετά τις πηγές ο Αχέρων σχηματίζει μαιάνδρους μήκους 2 χλμ σε μια μικρή κοιλάδα και καταλήγει στη Γλυκή Θεσπρωτίας. Τα επόμενα δύο χιλιόμετρα μετά τις «Πηγές του Αχέροντα» είναι βατά και προσφέρονται για απλή πεζοπορία. Η πλήρης καθοδική διάσχιση της χαράδρας του Αχέροντα προϋποθέτει ξεκίνημα από το Τρίκαστρο Πρέβεζας και κατάληξη στη Γλυκή. Είναι πολύ δύσκολη και διαρκεί 8-10 ώρες, απαιτεί δε εξοπλισμό και σημαντικές ικανότητες. Εάν επιλεγεί πορεία ανοδικά προς το ρεύμα του Αχέροντα, είναι δυνατή η επιστροφή από το μονοπάτι πού οδηγεί στη σήραγγα της «Σκάλας Τζαβέλαινας» (σήραγγα του 1960, αποτυχημένη προσπάθεια διάνοιξης δρόμου προς το Σούλι). H «Σκάλα Τζαβέλαινας» είναι κλιμακωτό μονοπάτι, απόκρημνο σε μερικά σημεία το οποίο από τη σήραγγα του 1960 οδηγεί στο ποτάμι και από εκεί με παλιό γεφύρι περνά απέναντι προς το «μύλο του Ντάλλα» και από εκεί με ανοδικό μονοπάτι 3 ωρών οδηγεί στη Σαμονίδα (Σούλι). Το ΙΓΜΕ (Ινστιτούτο Γεωλογικών και Μεταλλευτικών Ερευνών) Ηπείρου γράφει στο ειδικό ταξιδιωτικό έντυπο: "Οι Πηγές του Αχέροντα: Καρστική πηγή επαφής, η οποία αποστραγγίζει το καρστικό σύστημα των Ορέων παραμυθιάς. Η εκδήλωση του μετώπου των πηγών οφείλεται στήν εφίπευση των υδροπερατών ασβεστολίθων πάνω στά αδιαπέρατα αργιλοψαμμιτικά πετρώματα του φλύσχη, και της κατακόρυφης διάβρωσης των σχηματισμών αυτών από τον Αχέροντα ποταμό. Οι πηγές εμφανίζονται κυρίως από τη βόρεια όχθη του ποταμού σε ένα μέτωπο πλέον των 500m με παροχή που φτάνει τα 3m3/sec και θερμοκρασία 17C".

• Από τη Χαράδρα του Αχέροντα μέχρι το Νεκρομαντείο

Μετά τη Γλυκή, ακολουθεί ένα μεγαλύτερο τμήμα του ποταμού μήκους περίπου 12-14 χλμ που τελειώνει στη γέφυρα Μεσοπόταμου Πρέβεζας, στην Εθνική Οδό Πρέβεζας-Ηγουμενίτσας. Εδώ σε ένα λόφο βρίσκεται ντο ΑρχαίοΝεκρομαντείο και η Αρχαία Εφύρα. Χαρακτηριστικό είναι ότι κάθε χρόνο ο Αχέρων πλημμυρίζει και η περιοχή της γέφυρας στο Καστρί (περιοχή αρχαίας Πανδοσίας) αποκλείεται για 1-2 μέρες. Το έτος 2005, μετά το τραγικό ατύχημα πνιγμού ενός δασκάλου με το μικρό παιδί του (το αυτοκίνητό τους παρασύρθηκε από τα νερά του ποταμού Αχέροντα) η επίσημη πολιτεία κατασκεύασε σε χρόνο ρεκόρ τη γέφυρα Αχέροντα στο Καστρί. Το τμήμα αυτό του Αχέροντα ήταν μέχρι προ 20 ετών πλήρως πλωτό, μάλιστα υπάρχουν στο Καστρί και μεταλλικοί κρίκοι προσδέσεως των πλοιαρίων, αλλά λόγω της ανεξέλεγκτης βλάστησης δεν είναι πλωτό πλέον.

• Το πλωτό τμήμα του Αχέροντα - Το δάσος της Περσεφόνης - Οι εκβολές του Αχέροντα

Μετά το Μεσοπόταμο, ακολουθεί ένα πιο πλατύ τμήμα του ποταμού που είναι πλωτό. Στο τέλος αυτού του τμήματος ο Αχέρων δέχεται τα ήρεμα νερά δύο παραποτάμων του, του Κωκυτού (λίγο μετά το Νεκρομαντείο) και του Βωβού στη συνέχεια (ή ίσως Πυριφλεγέθοντα), (Βωβός: εξ ου και το όνομα της κοινότητας Βουβοπόταμος). Στην περιοχή αυτή έχουν γίνει πολλά αποστραγγιστικά αρδευτικά έργα και η γεωγραφία του ποταμού είναι περίπλοκη. Λίγο πριν την Αμμουδιά εκβάλλει στή στροφή αριστερά, ένα μεγάλο αρδευτικό Κανάλι που μοιάζει με παραπόταμο και δημιουργεί γεωγραφική σύγχυση. Η ονομασία «Φανάρι» για τον ομώνυμο Δήμο, προέρχεται από το Μεγάλο Φάρο στήν Αμμουδιά (Χειμέριον Άκρον) και τα πολλά φανάρια πού ήταν παλαιότερα τοποθετημένα παραποταμίως για να καθοδηγούνται τη νύκτα τα πλοιάρια. Στα πέντε τελευταία του χιλιόμετρα μέχρι τις εκβολές του ο ποταμός Αχέρων είναι πλωτός. Τέσσερις βαρκάρηδες κάνουν τουριστικές διαδρομές τους καλοκαιρινούς μήνες στόν Πλωτό Αχέροντα αλλά και στίς παραλίες του Ιονίου δίπλα, με έδρα την Αμμουδιά. Επίσης στο δέλτα του, γίνεται από το 2010 ξενάγηση με κανό-καγιάκ. Στο τελευταίο αυτό τμήμα υπάρχει μια παραποτάμια πεζοπορική διαδρομή 4 χλμ, δίπλα στο "Δάσος της Περσεφόνης". Στις εκβολές υπάρχει η θαλάσσια παραλία του χωριού Αμμουδιά, με αφθονία ψαροταβερνών και πολλά μικρά ξενοδοχεία και ενοικιαζόμενα δωμάτια.

Οικολογία

• Πρόγραμμα Natura 2000

Ο Αχέρων έχει χαρακτηριστεί περιοχή ιδιαίτερου κάλλους και πηγή σημαντικών πληροφοριών και γνώσεων στον τομέα της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Τόσο τα στενά και οι εκβολές του Αχέροντα όσο και η ευρύτερη περιοχή ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Προστατευόμενων περιοχών φύση 2000 (Natura 2000) (κωδικός GR2140001). Συγκεκριμένα στην περιοχή υπάρχουν 699 είδη χλωρίδας εκ των οποίων τα 449 συναντώνται στο δέλτα και τα 250 στα στενά, ενώ στην περιοχή του Δέλτα υπάρχουν 19 τύποι οικότοπων. Ιδιαίτερα σημαντικές υγροτοπικές περιοχές αποτελούν επίσης το έλος της Αμμουδιάς και το έλος της Βαλανιδοράχης ενώ σημαντικός είναι και ο αριθμός των σπάνιων ειδών πανίδας της περιοχής. Αξιοσημείωτη στην κατηγορία των ψαριών είναι η ύπαρξη του γωβιού, ο οποίος συναντάται μόνο στον Αχέροντα.

Αηδονοφωλιές στον Αχέροντα (Δάσος της Περσεφόνης)Photo: Harry Gouvas

• Σημαντικότεροι οικότοποι
• Αβαθείς κόλποι και κολπίσκοι συναντώνται στην περιοχή της Αμμουδιάς και στον κόλπο του Οδυσσέα, κυρίως στα αβαθή τμήματα των θαλάσσιων οικοσυστημάτων
• Αλμυρά και υφάλμυρα έλη βρίσκονται στην περιοχή της Αμμουδιάς και της Βαλανιδορράχης
• Αλοφυτική βλάστηση και είδη λασπωδών και αμμωδών ζωνών παρατηρείται κυρίως σε εκτάσεις με αλατούχα νερά στο Δέλτα
• Βραχώδεις περιοχές συναντώνται στις εκβολές και την παραλιακή περιοχή γύρω από τις εκβολές
• Δάσος χαλεπίου πεύκης είναι το δάσος της Λούτσας
• Δρυοδάση καλύπτουν το 2% της έκτασης του Δέλτα
• Λόχμες των παραλιών με αρκεύθους είναι ο οικότοπος προτεραιότητας που καταλαμβάνει πολύ μικρή έκταση στον κόλπο της Βαλανιδορράχης και της Αμμουδιάς
• Παραποτάμια δάση συναντώνται στις όχθες των ποταμών Αχέροντα, Κωκυτού και Βουβοποτάμου
• Φρύγανα και μακία βρίσκονται στους λόφους της περιοχής του Δέλτα

• Χλωρίδα και πανίδα του ποταμού

Η πανίδα του ποταμού Αχέροντα αποτελείται από άφθονα μικρά ψάρια, χέλια, καβούρια, βατράχια, πεταλούδες και λίγα ακίνδυνα νερόφιδα. Σπάνια μπορεί να συναντήσει κανείς βίδρες, οι οποίες υπάρχουν και στον Λούρο ποταμό, τρεφόμενες με πέστροφες. Τέλος στο τελευταίο τμήμα του Αχέροντα («Δάσος της Περσεφόνης») χαρακτηριστικές είναι οι, κρεμάμενες από τις ιτιές, αηδονοφωλιές . Στις βραχώδεις πλαγιές των στενών του Αχέροντα φωλιάζουν πολλά είδη αρπακτικών πουλιών, όπως γερακίνες, ξεφτέρια, βραχοκιρκίνεζα, ασπροπάρηδες και φιδαετοί. Στην ευρύτερη περιοχή συχνά συναντώνται όρνια, πετρίτες, σπιζαετοί και χρυσαετοί. Μεγάλα θηλαστικά, όπως λύκοι και αγριογούρουνα, αναζητούν τροφή και καταφύγιο στις δασωμένες πλαγιές του φαραγγιού, ενώ άλλα θηλαστικά της περιοχής των στενών είναι η αλεπού, ο ασβός, το κουνάβι, η νυφίτσα, η αγριόγατα, ο δασοποντικός κ.ά. Στα νερά του Αχέροντα αναπαράγονται περισσότερα από εννέα είδη ψαριών, ένα από τα οποία είναι ο αχερωνογοβιός, ενδημικό είδος του Αχέροντα. Τη χλωρίδα των στενών συνθέτουν ασφάκες, σπάρτα, λαδανιές, φτέρες, πλατάνια, ιτιές, αριές και άλλα 180 είδη φυτών και δένδρων. Ανάμεσά τους υπάρχουν και πολλά σπάνια, όπως η μόλτκια η πετρώδης, η σκαβιόζα η ηπειρωτική, η σκουτελλάρια η λειμώνιος και αρκετά είδη που φύονται αποκλειστικά στην Ελλάδα, όπως τα Cerastium brachypelatum ssp. pindigenum και Crepis hellenica ssp. hellenica.

Σπορ στον Αχέροντα

Στον Αχέροντα λαμβάνουν χώρα διάφορες δραστηριότητες όπως το κανό, το καγιάκ και το ράφτινγκ ενώ υπάρχει η δυνατότητα διάσχισης του ποταμού μέχρι τις εκβολές του στην Αμμουδιά, με κατάλληλο σημείο κατάβασης τα Στενά. Επίσης με κατάλληλο εξοπλισμό πραγματοποιείται και διάσχιση του φαραγγιού του Αχέροντα.

ΠΗΓΗ: http://el.wikipedia.org/